اقتصاد۲۴ – دنیس راس، نماینده ویژه اوباما در امور خاورمیانه، بهتازگی از پرهزینهبودن احیای برجام برای دولت بایدن گفت و پیرو آن تأکید کرد در حال حاضر واشنگتن به دنبال یک توافق جدید با تهران است. در همین راستا «شرق» پیشتر در مجموعه گزارشها و تحلیلهای خود این مسئله را چندینبار مورد تأکید قرار داده بود که فضای سیاست خارجی با اقدام خصمانه پارلمان اروپا برای قراردادن سپاه در لیست گروههای تروریستی وارد دوره جدیدی شده است که تلاشهای دیپلماتیک برای احیای برجام را سختتر میکند. ازاینرو به نظر میرسد غرب به دنبال این است در مسیر رسیدن به توافق جدید احتمالی حرکت کند.
با این نگرش به نظر میرسد اقدام شورای وزرای امور خارجه اتحادیه اروپا مبنی بر انصراف از آغاز روند حقوقی و اجرائی برای قراردادن سپاه در لیست گروههای تروریستی و نیز تأکید بر ادامه گفتگوهای هستهای با ایران نشان میدهد اکنون غرب به دنبال ترسیم مسیری است که ضمن تعریف فشار هدفمند بر برخی نهادها و افراد، بستر را برای تداوم گفتگوها البته با هدف تعریف توافق جدید فراهم کند. به همین دلیل پارلمان اروپا نیز در قطعنامه خود به بند توقف مذاکرات هستهای با ایران رأی نداد. اینکه اروپا و آمریکا در فضای جدید تحولات چهار ماه اخیر با فشار، تحریم، اجماع و انزوای تهران به دنبال کاهش توان چانهزنی دیپلماتیک ایران و در نهایت تحمیل توافق جدید خود هستند، تنها یک روی سکه است. روی دیگر آن به واکنش تهران بازمیگردد که جای بحث، بررسی و تحلیل دارد. از این منظر «شرق» در سرفصل جدید خود سعی دارد به واکنش تهران دراینباره بپردازد.
جواد ملکیان دراینباره ابتدا گزاره محوری «شرق» یعنی تلاش غرب برای شکلگیری توافق جدید را محتمل میداند و در ادامه روی چند اتفاق مهم در حوزه سیاست خارجی تمرکز میکند و پیرو آن اعتقاد دارد که باید با بررسی و تحلیل این سه موضوع به کالبدشکافی و واکاوی رفتار احتمالی تهران پیرامون تحمیل توافق جدید رسید. اولین موضوعی که این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی روی آن تمرکز میکند، به تلاشهای اخیر ایالات متحده آمریکا برای فشار به دولت چین با هدف کاهش و حتی توقف کامل خرید نفت از ایران بازمیگردد. از این منظر مفسر حوزه بینالملل یادآور میشود که با توجه به فشار اقتصادی و معیشتی کنونی بر دولت سیزدهم اگر ایالات متحده موفق شود چین را با خود همراه کند، فشار مضاعفی بر دولت رئیسی شکل خواهد گرفت. با این برآورد، ملکیان یادآور میشود که کسری بودجه برای سال ۱۴۰۲، ذیل نبود درآمدهای نفتی بر فرایند مذاکرات برجامی اثرگذار است. به همین دلیل این کارشناس حوزه برجامی در مقام بررسی واکنش مناسب تهران معتقد است که ایران میتواند از همه ابزارهای خود نهایت استفاده را ببرد که مانع از کاهش خرید نفت توسط چینیها شود.
البته نکته فوق از سوی بهزاد نیکمنش به عنوان دیگر کارشناس مربوطه زیر سؤال میرود، چراکه به باور این تحلیلگر مسائل شرق آسیا، چین اکنون به یک بازتعریف در سیاست خارجی خود در منطقه خاورمیانه دست زده است که مهمترین بروز و ظهور آن از نگاه او به سفر اخیر شی جین پینگ به عربستان سعودی بازمیگردد. اما نیکمنش این را هم یادآور میشود که اساسا وضعیت سیاست خارجی ایران در ماههای گذشته به قدری حساس شده است که ریسک تداوم مناسبات تجاری را بالا برده تا جایی که چینیها ممکن است روی خرید نفت از ایران نگاهی تازه داشته باشند.