اقتصاد۲۴– مساله آب به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی دیگر از عوامل بالقوه اختلاف میان آنکارا و تهران است. ترکیه و ایران تا همین اواخر بر سر شماری از مسائل از جمله سوریه و عراق، دچار اختلاف نظر بودند و اکنون موضوع مدیریت آبهای میان مرزی مساله محوری در روابط دو کشور شده و این تحولی است که در میان مدت میتواند پیامدهای جدی برای امنیت منطقه داشته باشد.
وزیر امور خارجه و تعدادی از نمایندگان مجلس ایران ماه گذشته، طرحهای بلندپروازانه سدسازی آنکارا را عامل تشدید خشکی در عراق و سوریه و طوفانهای گرد و غبار در ایران دانستند و این رویکرد ترکیه را غیرقابل پذیرش خواندند.
ترکیه نیز به نوبه خود، ادعاهای ایران را غیرعلمی دانست و سیاستمداران ایرانی را متهم کرد که سعی دارند از ترکیه به عنوان عامل انحراف توجه عمومی از سوءمدیریت شدید منابع آبی کشور خود استفاده کنند.
این طرح چند میلیارد دلاری سدسازی در آناتولی قراردارد و شامل ۲۲ سد و ۱۹ نیروگاه برق آبی بر رودهای دجله و فرات است که باعث خشکی شدید در بخشهای وسیعی از سوریه و عراق شده است. سد ایلیسو بر رودخانه دجله حادترین تهدید زیست محیطی را برای استانهای جنوبی و غربی ایران اعمال میکند. به گفته مقامات ایرانی، افزایش اخیر توفانهای غبار در این مناطق نتیجه مستقیم کاهش جریان آب دجله و خشکی در عراق است.
مشکل آب در سالهای آینده منافع چهار کشور مستقل را در معرض خطر قرار داده از آنجا که ترکیه برخلاف سه کشور دیگر، کنوانسیون ۱۹۹۷ نیویورک را در مورد استفاده غیرقانونی از آبهای میان مرزی امضا نکرده است، مساله مورد نظر حادتر میشود و هیچ مبنایی برای ایجاد یک رویکرد چندجانبه وجود ندارد. حتی اگر آنکارا به یک کنوانسیون بینالمللی ملزم بود، هرگز مشخص نبود که تهران با توجه به انزوا در صحنه جهانی، تا چه اندازه در جلب حمایت از موقعیت خود موفق میشد.
عراق و سوریه نیز قادر به اعمال فشار جدی بر ترکیه و رفع نگرانیهای خود در مورد مدیریت آب نیستند. برخی از تحلیلگران ایرانی معتقدند ترکیه در سالهای اخیر از ضعف عراق استفاده و تلاشهای خود را برای ساخت سد تسریع کرده است.
در مجموع، هیچ گزینهای برای ایران باقی نمیگذارد مگر این که ترتیبات دوجانبه خود را با ترکیه گسترش دهد و همزمان، رهبری رویکرد مشترک با عراق و سوریه را برای اعمال فشار جمعی بر ترکیه بر عهده گیرد.
بیشتر بخوانید: تهران در معرض تنش آبی