زنده یاد توکلی پس از ابطال آوردههای گروه موسوم به مجاهدین خلق در زندان، با رعایت احتیاط و توجه به عدم سوءاستفاده ساواک، درصدد روشنگری و بیدارگری برآمد. او سعی کرد تا یافتههای خویش را به دیگران انتقال دهد و مانع از گرفتاری ایشان در ورطه التقاط و انحراف شود. از سوی دیگر منافقین نیز برای مهار وی ترفندی را به کار بردند که نهایتاً نفاق عملی ایشان را آشکار کرد!
جوان آنلاین: در روزهایی که بر ما گذشت، مبارز دیرین نهضت اسلامی و کارگزار نام آشنای نظام برآمده از آن زندهیاد دکتر احمد توکلی روی از جهان برگرفت و رهسپار ابدیت گشت. او در در دوره رزمآوری با کوشش همواره خویش برای بصیرتافزایی توانست به نیرنگ پنهان سازمان موسوم به مجاهدین خلق پی ببرد و از آن پس در آگاهی دیگران نیز بکوشد. در مقال پی آمده، این موضوع با ابتنا بر خاطرات وی مورد بازخوانی گرفته است؛ روحش شاد و یادش گرامی باد.
پویه اندیشگی مداوم
زندهیاد دکتر احمد توکلی از دوران ورود به مبارزه تا مراحل پایانی آن، هیچگاه روحیه جستوجو و یافتن را فرو ننهاد. هم از این روی، شخصیتی در حال رشد و متکامل داشت و همواره آفاق نوین فکری را تجربه میکرد. تارنمای مرکز اسناد انقلاب اسلامی، طی مقالی به این مهم اشارت برده است:
«توکلی از جوانی، روحیهای عدالتخواه داشت. او در بهشهر در جلسات مذهبی و سیاسی مساجد، مانند مسجد مهدیه و نصیرخان شرکت میکرد و تحت تأثیر افرادی مانند آیتالله شاهرودی و محمدتقی راسخی قرار گرفت. در دانشگاه شیراز، او با سازمان مجاهدین خلق ارتباط برقرار کرد و در فعالیتهایی مانند پخش اعلامیه، برهم زدن سخنرانیهای حکومتی و اعتراض به سیاستهای رژیم پهلوی مشارکت داشت. او در این دوره با افرادی مانند عبدالرسول عدلو – که بعدها از شهدای انقلاب شد- آشنایی یافت و در جلسات درس او شرکت کرد. توکلی در سالهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۵، در زندان محبوس بود. او در این بازه زمانی، با مطالعه کتب دینی و سیاسی، به تعمیق عقاید مذهبی خود پرداخت و به دلیل اختلافات ایدئولوژیک با سازمان مجاهدین خلق (که به سمت مارکسیسم گرایش پیدا کرده بود)، از این سازمان فاصله گرفت. او در خاطرات خود اشاره میکند که در زندان، با افرادی مانند محمد رجبی دوانی آشنا شد و در بحثهای ایدئولوژیک با مارکسیستها و اعضای سازمان مجاهدین خلق، شرکت کرد. توکلی پس از آزادی، در سال ۱۳۵۶ به قم رفت و در تظاهرات علیه رژیم پهلوی، بهویژه در ۱۹ دی همان سال شرکت کرد. او در جلسات درس آیتالله مطهری و دیگر علما، حضور یافت. این دوره، نقطه عطفی در شکلگیری دیدگاههای سیاسی و مذهبی او بود که بر مبنای عدالتخواهی، مبارزه با ظلم و پایبندی به اصول اسلامی استوار شد….»