خبرگزاری میزان – عصر روز گذشته در واپسین روزهای دور اول اجراهای عموم نمایش پرمخاطب «تایتان»، اثر اکسپرسیونیستی بابک محمودزاده با حضور جمعی از منتقدان و کارشناسان تئاتر، عوامل نمایش و تعدادی از علاقهمندان در سالن قشقائی تئاترشهر تهران، میز نقد و بررسی این نمایش برگزار شد.
نمایش «تایتان» توسط سجاد افشاریان بازیگر و کارگردان نام آشنای سینما و تئاتر تهیهکنندگی شده است.
«تایتان» روایت فرمالیستی و انتزاعی قصهای است که با ارجاعاتی به اساطیر یونان باستان مفاهیم محیط زیستی روز جامعه را در زیر متن خود بیان میکند. میزانسنها و تابلوهای سراسر تصویر این اثر حاکی از حضور جدی کارگردان در تمام طول نمایش است. متن نمایش «تایتان» را رضا بهکام به رشته تحریر درآورده است.
«تایتان» پیشتر در رویداد همآغاز تئاترشهر نیز روی صحنه رفته بود و به عنوان اثر برتر از نگاه مخاطبان برگزیده شد و تاکنون نیز طی ۱۹ شب اجرا با آمار صددرصدی در فروش، از جمله آثار پر مخاطب تئاتر کشور است که محمد لهاک نیز به عنوان مجری طرح در این اثر فرآیند تولید را تسهیل میکند.
در این نمایش بازیگرانی، چون حسین کشفی اصل، ایمان میرهاشمی، محمد نیازی، اودین روشن، علی ایزدی سفیددشتی، طاها احمدی، عارفه احمدپور، سپیده سعیدینیا، میلاد شریف، راضیه شریفی، میرا امیرنسب، محمدرضا محمدپور، نازنین طلوعی، هانیه بهرامی، فاطمه محمدی، ملینا محمودزاده ایفای نقش میکنند.
«تایتان» از ایده تا اجرا
در ابتدای این میز نقد، رضا بهکام نویسنده «تایتان» درباره متن این نمایش توضیح داد: ایده اصلی اثر به مردادماه ۹۸ باز میگردد. وقتی ایده اولیه توسط کارگردان ارائه شد هم جذاب بود و هم ترسناک، نمایشنامه «دست آخر» اثر ساموئل بکت دستمایه رویاهای انسان قرار میگرفت تا نابودی جهان را هشدار دهد. پس از دهها جلسه گفتوشنود سپس به این نتیجه رسیدیم که با استفاده از اسطورههای یونان باستان متن نمایشنامه را به سویی که میخواهیم هدایت کنیم.
وی افزود: وقتی تصمیم برای دراماتورژی و دخل و تصرف بر نمایشنامه «دست آخر» ساموئل بکت قطعی شد برای مشورت با محمد چرمشیر وارد گفتگو شدم. نکته جالب توجه این بود که این استاد چیرهدست نمایشنامهنویسی به شدت با دست بردن به متن «بکت» مخالف بود، اما این برایم شروع یک چالش ویژه بود و تصمیم گرفتم این کار را انجام دهم.
بهکام با بیان اینکه متن نمایش «تایتان» بیش از ۱۲ مرتبه بازنویسی شده و در فرآیند ایده تا اجرا دستخوش تحولات دیالکتیک متعددی شده است، تصریح کرد: به غیر از اجماع بر سر ایدههای متفاوت من و کارگردان که هریک از دو جهان متفاوت بودیم، لحظه آخر با یک چالشی به نام نمایش ۸۰ دقیقهای مواجه شدیم، از سوی متولیان سالن نمایش باید ۲۰ دقیقه از یک نمایش ۱۰۰دقیقهای کاسته میشد تا به زیر ۸۰ دقیقه برسیم و شاید این تنها مسئلهای بود که به میزان قابل ملاحظهای نمایش را آن هم در بحث محتوا تهدید میکرد.
«تایتان»؛ بکت به روایت نسل Z
در ادامه نیز بابک محمودزاده در پاسخ به این پرسش که چرا نمایشنامه «دست آخر» بکت دستمایه خلق اثری تازه شد، گفت: به اعتقاد من متن دست آخر یکی از بهترین آثار ساموئل بکت و یکی از بهترین آثار دراماتیک جهان است. شخصیتهای بکت در کنار ما زیست میکنند، پرسوناژ هر قدر بیگانه از حیث فرهنگ، اما در ملالآور بودنشان کاملا مخاطب با آنها همذات پنداری میکند.
کارگردان نمایش «تایتانم توضیح داد: وجود فضای انتظار در آثار بکت و پرسوناژهایی که همگی از فلسفه ملال سوگوارند این اجازه را به من میداد تا در تلفیق آن با اساطیر دراماتیک یونانی، اثری را خلق کنم که جوان نسل z حوصله تماشای آن را داشته باشد.
به گفته کارگردان نمایش «تایتان»، نسل امروز جامعه مخاطبین تئاتر با روحیهای ماشینزده، به شما فرصت پرداخت نمیدهد، همین که پرده کنار میرود اگر برایش شگفتی خلق نکنی، سخت بیرحم است و ممکن است تا پایان اثر صبر و تحمل نداشته باشد. کافی است شما لحظهای برای ذهن و روح مخاطبتان، برنامهریزی و مهندسی دقیقی نداشته باشید، آنگاه بازی را سخت باختهاید، ممکن است از سوی تماشاچی حتی تحقیر شوید و یا در کمترین پیامد ممکن با سالنی خالی از مخاطب روبهرو شوید. اینکه امروز صندلی خالی در اجرای «تایتان» ملاحظه نمیکنید، ماحصل فرآیندی بسیار پر زحمت برای من و دیگر عوامل گروه نمایش تایتان است.
تقابل بکت و «تایتان» در پستمدرنیسم خاورمیانه
محمدحسن خدایی کارشناس و منتقد تئاتر هم اظهارات خود را با بیان اینکه اگر قرار است متن بکت را خوانش جدیدی داشته باشیم، باید خوانش ما در قامت آثار بکت باشد، آغاز کرد و گفت: نمایش «تایتان» محصول جهان پسامدرن خاورمیانهای است، اما بکت به شدت مقابل این تفکر است.
وی با انتقاد از ایدهپرداز اثر گفت: نمایش «تایتان» میتوانست به جای متن «دست آخر» از متن دیگری نیز اقتباس شود، در این صورت تغییری حاصل نمیشد.
این منتقد تئاتر در ادامه اضافه کرد: از همین رو این سوال در ذهن است که «دست آخر» کم و بیش در اتصال از گذشته ماست که آینده را پیشبینی میکند و نهایتا زمان حال به یکباره از میان میرود.
در واکنش به نقطه نظرات خدایی، نویسنده «تایتان» اظهار کرد: ما کاملا و به وضوح شاهد زمان حال با مولفههای زمانی حال حاضر هستیم. ارجاع میدهم به صحنههای دو و یک، جایی که خانواده در نمایش زیست میکند و زمان حال ماست. اختلاف نوع زندگی پرسوناژ و شخصیتهای اثر کاملا گواه و نمود مشخصی از زیست و زمان تاریخ و جغرافیای اثر است.
خدایی همچنین در ارتباط با مشخصههای آثار ساموئل بکت تاکید کرد: آثار بکت همواره در حال حداقلگرایی و کاستن از صحنهها و کنشهای پر طمطراق است، اما در مقابل در «تایتان» شاهد هجوم انواع شخصیتها، درامها و خرده درامها و نوعی بمباران اطلاعاتی هستیم.
«تایتان» نمایشی چندپاره
سحر ناسوتی دیگر منتقد حاضر در جلسه نیز اظهار کرد: بیان و لحن چند پاره اثر به نوعی کار را دچار تسلسل کرده است. چنانچه اگر من کارگردان کار بودم تلاش میکردم که رویدادها همسو و همتراز و در قالب یک کنش واحد شکل بگیرد، به عبارت دیگر بهتر بود یک تجربه از زندگی در درام به نمایش درآمده و آن را بست و گسترش و پرداخت کامل کنیم تا چندین تجربه در زندگی را بخواهیم نیمه کاره و ناقص پیش ببریم و بیان کنیم.
وی در ادامه با انتقاد به یکی از شخصیتهای نمایشنامه «تایتان» که به شمایل دلقک، کارکرد راویگونه در اثر داشته است، گفت: شخصیتی که بیان روایت اثر را عهدهدار بود، در اجرای جشنواره وجود نداشت و گویا به اثر اضافه شده است. حجم عظیم اطلاعات به میزانی است که با وجود بیان دیالوگهای نغز و مانیفستگونه، متوجه هستیشناسی آن نشدم.
