با انتشار مصوبه جدید دولت مبنی بر تغییر قیمت و سهمیه بنزین خودروها از نیمه آذرماه، بحثها پیرامون آینده سیاستگذاری سوخت و پیامدهای اقتصادی آن دوباره به صدر گفتوگوهای کارشناسان بازگشته است
جوان آنلاین: با انتشار مصوبه جدید دولت مبنی بر تغییر قیمت و سهمیه بنزین خودروها از نیمه آذرماه، بحثها پیرامون آینده سیاستگذاری سوخت و پیامدهای اقتصادی آن دوباره به صدر گفتوگوهای کارشناسان بازگشته است. بر اساس این مصوبه، سهمیه بنزین خودروهای شخصی بدون تغییر همان ۶۰ لیتر بنزین هزارو ۵۰۰ تومانی و پس از آن ۱۰۰ لیتر بنزین ۳ هزارتومانی در ماه خواهد بود که رانندگان میتوانند، همچنان با کارتهای سوخت شخصی از آن بهرهمند شوند. اما نکته تازه و بحثبرانگیز این مصوبه، تعریف نرخ سومی برای بنزین مصرفی مازاد بر ۱۶۰ لیتر در ماه است؛ نرخی که از طریق کارتهای جایگاهداران قابل دسترسی خواهد بود و بر اساس اعلام وزارت نفت قرار است، بهصورت فصلی تعیین شود. نرخ اولیه این سهمیه در زمان آغاز طرح، ۵ هزارتومان اعلام شده؛ نرخی که اگرچه هنوز فاصله قابلتوجهی با قیمتهای منطقهای دارد، اما از نظر ساختار قیمتگذاری یک تحول مهم محسوب میشود. در این مطلب تلاش میکنیم با نگاهی گستردهتر، فضای خاص بازار بنزین در ایران، چالشهای نهفته در آن و الزامات یک سیاستگذاری پایدار را بررسی کنیم.
خارج شدن بنزین از قیمتگذاری متعارف
بنزین در ایران هیچگاه کالایی معمولی نبوده است. نقش مرکزی این سوخت در حملونقل کالا و مسافر، آن را به یکی از حساسترین کالاهای اقتصادی تبدیل کرده؛ کالایی که هر تغییری در آن بهسرعت به سایر بازارها سرریز میشود و در قلب افکار عمومی جای دارد. این حساسیت باعث شده سیاستگذاری در حوزه بنزین همیشه پیچیدهتر از سایر کالاها باشد و دولتها در برابر هر تصمیم مرتبط با آن با مجموعهای از ملاحظات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مواجه شوند.
در سالهای اخیر، تورم بالا و افزایش پیوسته قیمت اغلب کالاها و خدمات، ساختار کلی قیمتهای نسبی را بههم ریخته و ارزش واقعی بسیاری از اقلام را دگرگون ساخته است؛ اما قیمت بنزین از آبان ۹۸ تاکنون در برابر تمام این نوسانات ثابت مانده است. این پدیده، همراه با افزایش چندبرابری نرخ ارز، موجب شده قیمت بنزین در ایران امروز یکی از پایینترین نرخها در سطح منطقه و حتی جهان باشد. در چنین شرایطی طبیعی است که مصرف داخلی رشد کند، انگیزه قاچاق افزایش یابد و رابطه اقتصادی میان تولید، مصرف و یارانه انرژی از تعادل خارج شود.