در امور مورد دعوی چه در دعاوی حقوقی و چه در پروندههای کیفری، همواره موضوعاتی وجود دارد که قاضی دادگاه به تنهایی و بدون بهرهگیری از دانش فنی و تخصصی نمیتواند درخصوص آنها اظهار نظر دقیق و عادلانه داشته باشد
جوان آنلاین: در امور مورد دعوی چه در دعاوی حقوقی و چه در پروندههای کیفری، همواره موضوعاتی وجود دارد که قاضی دادگاه به تنهایی و بدون بهرهگیری از دانش فنی و تخصصی نمیتواند درخصوص آنها اظهار نظر دقیق و عادلانه داشته باشد. از اختلافات پیچیده ملکی و ساختمانی گرفته تا دعاوی پزشکی، حسابداری، تصادفات رانندگی، امور ثبتی، فناوری اطلاعات و حتی آثار هنری، همه این موارد نیازمند ورود فردی است که در آن حوزه تخصص دارد. در این شرایط حضور کارشناس رسمی دادگستری حائز اهمیت میشود و با ارائه نظریه کارشناسی، به دادگاه در صدور رأی عادلانه کمک میکند.
کارشناس رسمی دادگستری کیست و چرا نظر او اهمیت دارد؟
کارشناس رسمی دادگستری فردی است که پس از طی مراحل قانونی، قبولی در آزمونهای تخصصی و احراز صلاحیتهای علمی و اخلاقی، اجازه پیدا میکند در حوزهای مشخص به مراجع قضایی خدمترسانی کند. کارشناسان رسمی در رشتههای متعددی فعالیت میکنند، از راه و ساختمان و امور ثبتی گرفته تا پزشکی، حسابداری، انفورماتیک، امور بانکی، بیمه و دهها حوزه تخصصی دیگر. ارجاع پرونده به کارشناس معمولاً زمانی صورت میگیرد که موضوع مورد اختلاف دارای جنبهفنی، تخصصی یا علمی باشد و تشخیص آن موضوع خارج از دانش عمومی- حقوقی قاضی قرار گیرد. در چنین شرایطی، قاضی با صدور قرار کارشناسی، از کارشناس میخواهد در خصوص موضوع یا موضوعات مشخصی اظهارنظر کند.
نظریه کارشناسی نظر قطعی است یا اماره قضایی؟
یکی از پرسشهای اساسی در ذهن بسیاری از مردم و حتی برخی اصحاب دعوا این است که آیا نظر کارشناس رسمی دادگستری برای قاضی الزامآور است یا قاضی میتواند خلاف آن رأی دهد؟ پاسخ حقوقی به این پرسش روشن است: نظریه کارشناسی، سند قطعی و لازمالاتباع برای دادگاه نیست، بلکه در زمره امارات قضایی قرار میگیرد، یعنی ابزاری است برای کمک به قاضی در رسیدن به علم و اقناع وجدانی. به بیان سادهتر کارشناس تصمیمگیرنده نهایی نیست و این قاضی است که مسئول صدور رأی بوده و باید بر اساس مجموع دلایل، مستندات، اوضاع و احوال پرونده و البته نظریه کارشناسی، تصمیم بگیرد. بنابراین حتی اگر نظریه کارشناسی با دقت و استدلال کامل تنظیم شده باشد، باز هم قاضی اختیار دارد آن را بپذیرد یا رد کند.
میزان اعتبار نظریه کارشناسی در دعاوی حقوقی
در دعاوی حقوقی، نظریه کارشناسی نسبت به مابقی امارات معمولاً نقش پر رنگتری در تصمیم دادگاه دارد، بهویژه در پروندههایی که موضوع اختلاف ماهیت فنی دارد. برای مثال، در دعاوی مربوط به تعیین قیمت ملک، میزان خسارت وارده، تشخیص عیب در کالا، یا ارزیابی کیفیت ساختوساز، نظر کارشناس میتواند مسیر رأی دادگاه را تا حد زیادی مشخص کند. با این حال حتی در امور حقوقی نیز نظریه کارشناسی در حد یک دلیل مستقل و قطعی محسوب نمیشود. اگر قاضی تشخیص دهد نظر کارشناس با محتویات پرونده، اسناد موجود یا واقعیات مسلم سازگار نیست، میتواند آن را نپذیرد یا حتی دستور ارجاع امر به هیئت کارشناسی یا کارشناس دیگر را صادر کند.