مزیت کلیدی طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی به میزان یک لیتر در روز این است که خود بنزین به هر فرد پرداخت میشود و بعد از رسیدن قیمت بنزین به قیمت تعادلی در ۱۲ماه آینده، مبتنی بر تورم، ارزش یک لیتر بنزین نیز در بازار آزاد افزایش خواهد یافت و با گذشت زمان، ارزش ریالی آن نه تنها کاهش نخواهد یافت، بلکه با افزایش تورم نیز ارزش هر لیتر بنزین یارانهای مصرفنشده هر فرد ایرانی افزایش خواهد یافت
جوان آنلاین: یک کارشناس انرژی معتقد است طرح تخصیص روزانه یک لیتر بنزین به هر کد ملی، در مقایسه با دو گزینه دیگر دولت، عادلانهترین و کارآمدترین مدل برای مدیریت مصرف بنزین است؛ چراکه در گزینه نخست، با پایان یافتن ۱۲۰میلیون لیتر تولید روزانه، صفهای طولانی در جایگاهها شکل میگیرد و مردم برای اطمینان از دریافت سوخت، حتی در صورت نداشتن نیاز، برای سوختگیری هجوم میبرند و اضطراب مصنوعی ایجاد میشود. گزینه دوم نیز اگرچه صفها را کاهش میدهد، اما یارانه بیشتری به دارندگان چند خودرو اختصاص میدهد و بنزین آزاد ۸۷هزارو۵۰۰تومانی را به نرخ معیار بازار تبدیل میکند. در مقابل، بنزین به نفر، یارانه را بهصورت عادلانه میان مردم توزیع و مصرف شخصی را از حملونقل جدا میکند و همچنین امکان کسب منفعت از محل صرفهجویی را فراهم میکند. این مدل میتواند همزمان اصلاح مصرف و افزایش رفاه خانوار را محقق کند.
دولت پس از فراز و فرودهای بسیار، بالاخره سه طرح نهایی روی میز خود برای تصمیمگیری درباره بنزین نهایی کرد، بهگونهای که یک گزینه روی میز دولت، موضوع مربوط به پایان یافتن بنزین در صورت اتمام ۱۲۰میلیون لیتر بنزین روزانه تولیدی کشور است؛ در صورت عبور از میزان بنزین تولیدی کشور، مازاد مصرف باید منتظر بماند تا بنزین در روز بعد در جایگاه شارژ شود و بتواند آن فرد بنزین بزند. گزینه دوم موضوع مربوط به طرح پیادهشده بهصورت ساعتی در شهر کرمان بود که کارت سوخت جایگاه به قیمتهای ۳ یا ۵هزار تومانی بهطور کامل قطع میشود و بنزین بدون کارت سوخت با قیمت ۵/ ۷۸ هزار تومان عرضه میشود و گزینه سوم طبق اعلام رئیس سازمان بهینهسازی مصرف انرژی، مربوط به «بنزین به نفر» یا تخصیص روزانه یک لیتر بنزین به هر کد ملی است و موردحمایت این سازمان قرار دارد و تغییر مبنای توزیع از خودرو به فرد است تا همه مردم، از جمله خانوارهای فاقد خودرو، از ثروت ملی سهم ببرند. در این مدل، از تولید روزانه ۱۲۰میلیونلیتر بنزین کشور، ۳۰میلیون لیتر برای حفظ شرایط فعلی حملونقل عمومی، تاکسیها، ناوگان اینترنتی و خودروهای کاری اختصاص مییابد و قیمت سوخت این بخش نیز تغییری نمیکند و ۹۰میلیون لیتر باقیمانده میان همه آحاد مردم توزیع میشود که معادل روزانه یک لیتر یا ماهانه ۳۰لیتر اعتبار مصرف بنزین برای هر نفر است. بر این اساس، برای نمونه، یک خانوار چهارنفره ماهانه ۱۲۰لیتر اعتبار بنزین دریافت میکند. مبنای این طرح، اختصاص خود بنزین یا دقیقتر، حق و اعتبار مصرف آن به مردم است؛ بنابراین ارزش این سهم با تغییرات قیمت نفت، نرخ ارز و تورم از بین نمیرود و به یک مبلغ ثابت ریالی تبدیل نمیشود. حال با توجه به سه گزینه روی میز دولت و اینکه مزیتها و معایب هرکدام باید فراتر از اظهارات موردبررسی قرار گیرد، با مهدی هاشمزاده کارشناس حوزه انرژی به گفتوگو نشستیم.
هاشمزاده با اشاره به سه گزینه مطرحشده از سوی دولت در زمینه بنزین خاطرنشان کرد: گزینه اول که تا زمانی که ۱۲۰میلیون لیتر مصرف نشود، پمپ بنزینها به اعطای سوخت به مردم ادامه میدهند و بعد از آن هیچ سوختی به مردم تعلق نمیگیرد، به دلیل تعطیلی تمامی پمپ بنزینهای کشور پس از اتمام ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین تولیدی در کشور، هرجومرجی در کشور رخ میدهد که بههیچوجه برازنده این مردم نیست. احتمالاً بسیاری از مردم مجبور میشوند هر روز صبح در صف پمپ بنزین بنشینند و به دلیل هجوم هر روزه مردم به پمپ بنزینها برای پر کردن باک خود، حتی در صورت عدم نیاز به بنزین، بنزین از میانه روز به بعد در پمپ بنزینها یافت نخواهد شد و این طرح حتی اضطراب مصنوعی نیز ایجاد خواهد کرد و بههیچوجه این مدل از توزیع بنزین درست نیست و هیچ مزیتی غیر از اینکه صرفاً چند ماه بیشتر قیمت بنزین را به همین منوال ثابت نگهمیدارد، نخواهد داشت. در این طرح شاهد صفوف طولانی بنزین خواهیم بود و هر روز صبح، افراد صرف ایستادن در صف پمپ بنزین به مانند کوپن شیر و روغن خواهد شد و بسیار گزینه عجیبی است، ولی بدون تغییر قیمت خواهد بود و هیچ منفعتی هم در اصلاح وضعیت مصرف بنزین نخواهد داشت. شاید تنها مزیت این روش را در این بدانیم که مردم از اجرای این گزینه در مدت کوتاهی خسته شوند و به سراغ گزینه دو و سه بروند، وگرنه هیچ مزیت دیگری در این طرح وجود ندارد.
وی با اشاره به گزینه دوم بنزینی روی میز دولت در زمینه بنزین چهارنرخی خاطرنشان کرد: گزینه دوم، مدل جدید بنزین سهنرخی با چهار نرخ بنزین خواهد بود. در این روش دیگر صفوف بنزین را نخواهیم داشت و بنزین جایگاه با افزایش شدید قیمتی مواجه خواهد شد. در این گزینه تنها حساب کارت سوخت هر فرد شارژ خواهد شد و شامل ۶۰ لیتر بنزین هزارو۵۰۰تومانی، ۵۰لیتر بنزین ۳هزار تومانی و ۴۰ لیتر بنزین ۵هزار تومانی کارت سوخت هر فرد شارژ خواهد شد که به این ترتیب حدود ۹۰ درصد جمعیت کرمان که به عنوان پایلوت این مدل در آن به اجرا درآمد، با این سازوکار نیازی به بنزین جایگاه یا خرید از قاچاقچی سوخت نخواهند داشت و به این ترتیب هر کارت سوخت ۱۵۰لیتر بنزین سهنرخی با قیمت یارانهای و مازاد آن با بنزین ۵/ ۷۸ هزار تومانی پر خواهد شد. به این ترتیب هر کسی که کارت سوخت بیشتری دارد، نفع بیشتری میبرد و مصارف صنعت حملونقل نیز در این طرح مجزا از مصرف شخصی افراد نیست و ممکن است حتی بنزین با قیمت نزدیک به ۹۰هزار تومان شامل حال فعالان صنعت حملونقل شود که مستقیماً منجر به افزایش قیمت خواهد شد و از همه مهمتر اینکه قیمت بنزین در بازار نه بنزین هزارو۵۰۰ تومانی، نه بنزین ۳هزارو تومانی و نه بنزین ۵هزار تومانی نخواهد بود و مردم بنزین با قیمت هر لیتر ۵/ ۷۸ هزار تومان را به عنوان قیمت بنزین در بازار میشناسند و نسبت به آن تصمیمگیری میکنند. در این طرح، فاقدین خودرو هیچ یارانهای دریافت نخواهند کرد، ولی به جای آن کسی که چند خودرو دارد، چند برابر دیگران از کارت سوخت اضافه خود نفع خواهد برد. به این ترتیب این گزینه نیز با وجود اینکه صف بنزین تشکیل نمیشود، ولی مردم را با قیمتهای بسیار بالای بنزین و یک ناعدالتی بزرگ بین دارندگان چند خودرو در مقابل افرادی که یک خودرو دارند یا صاحب خودرو نیستند، مواجه خواهد کرد. بزرگترین مشکل این طرح، عدم تفکیک مصرف شخصی افراد از مصرف صنعت حملونقل است و همچنین منفعت مربوط به بنزین با نرخ چهارم به جیب دولت میرود و مردم هیچ نفعی از آن نخواهند برد و در طرف مقابل، نرخ چهارم نیز به عنوان نرخ معیار در صنعت حملونقل لحاظ خواهد شد و مشخص است که این طرح نیز هیچ مزیت اجرایی در شرایط فعلی کشور نخواهد داشت و هیچ عدالتی نیز در آن رعایت نخواهد شد.