اقتصاد۲۴- وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان در بیانیهای از تماس تلفنی وزرای امور خارجه این کشور و ایران خبر داده و به بیان محورهای آن پرداخت. به گزارش خبرگزاری ترند، وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان اعلام کرد که جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه این کشور و حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران تماسی تلفنی برقرار کردند. وزرای امور خارجه دو کشور درباره مسائل موجود در دستورکار روابط دوجانبه، به ویژه پروژههای به اجرا درآمده در چارچوب توافقهای انجام شده در حوزه تجارت، اقتصاد و حملونقل گفتگو کردند. ایران نیز قصد خود برای تشدید فعالیتهای کمیته مشترک میان دو کشور به واسطه تعیین نایب رئیس جدیدی برای «کمیته دولتی همکاریهای اقتصادی، تجاری و بشردوستانه میان جمهوری آذربایجان و جمهوری اسلامی ایران» را اعلام کرد. طرفین همچنین درباره وضعیت پسا جنگ در منطقه و مسائل گستردهتر منطقهای گفتگو کردند. وزرای امور خارجه دو کشور در این تماس تلفنی درباره دیگر مسائل دوجانبه نیز به بحث و تبادل نظر پرداختند.
اما به موازات تماس تلفنی جیحون بایراموف و حسین امیرعبداللهیان، الهام علیاف در نطقی که میتواند منافع و امنیت ملی ایران را هم تحت الشعاع قرار دهد، خطاب به مردم کشورش به مناسبت روز همبستگی آذربایجانیهای جهان و سال نو میلادی گفت: «کریدور زنگه زور باز خواهد شد، چه ارمنستانیها بخواهند چه نخواهند.» رئیس جمهور آذربایجان عنوان داشت که «کارهای گستردهای برای افتتاح کریدور زنگه زور با راه آهن و جادههای ماشینرو در حال انجام است. این کریدور (زنگه زور)، چه ارمنستان بخواهد یا نه قطعا افتتاح خواهد شد؛ ما تعهد قاطع خود را نشان میدهیم و همه چیز طبق برنامه پیش میرود.» وی افزود: «خواسته ما منطقی و عادلانه است، ما باید با جمهوری خودمختار نخجوان که جزو لاینفک آذربایجان است خط ارتباطی داشته باشیم و خواهیم داشت.»
اگرچه در این نطق، جمهوری ارمنستان مورد خطاب علی اف بود، اما ناگفته پیدا است که روی این سخنان رئیس جمهور آذربایجان بیشتر به جمهوری اسلامی ایران است. چرا که تهران بعد از جنگ ۴۴ روزه پاییز سال ۲۰۲۰ قره باغ همواره بر عدم تغییر مرزها و جغرافیای منطقه قفقاز جنوبی تاکید کرده است. این موضع ثابت، هم در دولت دوازدهم (حسن روحانی) و هم در دولت سیزدهم سیدابراهیم رئیسی به صورت صریح و شفاف به طرف آذربایجانی اعلام شده است.
از این رو بدون شک تلاشهای علی اف در جهت ایجاد کریدور موهوم زنگه زور صرفاً در تضاد با منافع و امنیت جمهوری اسلامی ایران قرار خواهد گرفت. زیرا بسیاری از تحلیلگران و ناظرین امر شکل گیری این کریدور را نهایتاً تحمیل تغییرات مدنظر باکو با کارگردانی آنکارا و شخص اردوغان به تهران و ایروان میدانند که موجب قطع روابط جغرافیایی و مرزی دو کشور جمهوری ارمنستان و جمهوری اسلامی ایران، حصر ارمنستان و مهمتر از آن قطع دسترسی ایران به مرزهای اروپا از طریق خاک این کشور (ارمنستان) خواهد شد.
اما اینکه سخنان سال نو علی اف پیرامون ایجاد دالان موهوم زنگه زور تا چه حد میتواند چالش جدی برای جمهوری اسلامی ایران، چه در حوزه امنیت و منافع ملی و چه در حوزه ژئوپلیتیک باشد؟ سوالی است که احسان موحدیان در پاسخ به آن اعتقاد دارد که یقینا این چالش برای تهران از جانب باکو وجود دارد تا جایی که به باور تحلیلگر ارشد مسائله قفقاز اگر جمهوری اسلامی ایران به هر دلیلی در خصوص دالان موهوم زنگه زور غفلت کند بی شک شرایط برای ما در قفقاز جنوبی پیچیدهتر خواهد شد. موحدیان در ادامه تحلیلش به «شرق» این هشدار را هم میدهد که اگر الهام علی اف و رجب طیب اردوغان به عنوان روسای جمهور آذربایجان و ترکیه یک لحظه به این ارزیابی و جمعبندی برسند که جمهوری اسلامی ایران توان پاسخ گویی در برابر باکو و آنکارا برای ایجاد کریدور موهوم زنگه زور را ندارد، این دو کشور برای حمله نظامی به جنوب ارمنستان و تحمیل دالان موهوم درنگ نخواهند کرد. به باور این تحلیلگر ارشد مسائل قفقاز تنها کشوری که اکنون به شکل جدی مخالف تغییر ژئوپلیتیک منطقه قفقاز و تغییر مرزهای ارمنستان به خصوص مرزهای جنوبی این کشور است به جمهوری اسلامی ایران باز میگردد.
البته موحدیان این نکته مهم را هم یادآور میشود که قدرت و توان بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران در برابر باکو به قدری بالا است که حتی تهران در ضعیفترین حالت نظامی و دفاعی خود هم به راحتی میتواند مانع از تحقق رویای شوم علی اف و اردوغان برای تحمیل کردن دالان موهوم زنگه زور و تغییر مرزهای مشترک جمهوری اسلامی ایران با جمهوری ارمنستان شود. هر چند که به زعم کارشناس ارشد حوزه اوراسیا، تهران در حال حاضر آمادگی لازم نظامی، دفاعی، امنیتی و اطلاعاتی لازم را دارد.
از این منظر، تحلیلگر ارشد مسائل قفقاز باور دارد که الهام علی اف بیش از هر کسی به قدرت و توان بالای ایران برای تغییر نیافتن مرزهای جنوبی ارمنستان واقف است و به همین دلیل رئیس جمهور آذربایجان مدام در سخنرانیهای خود به تهران هشدار میدهد و جمهوری اسلامی ایران را تهدید میکند. اما موحدیان این سخنان و موضعگیریها علی اف را فاقد ارزش دانسته چرا که صرفاً یک لفاظی سیاسی و دیپلماتیک از سوی علی اف برای تقویت چهره خود در میان مردم و افکار عمومی آذربایجان است که هیچگاه هم محقق نخواهد شد.
احسان موحدیان در پاسخ به این سوال که «آیا جمهوری آذربایجان به عنوان اوکراینی دیگر و الهام علی اف در نقش زلنسکی برای ایران یک جنگ ناخواسته را شکل خواهد داد یا خیر؟ بر این باور است که تهران بر خلاف مسکو از آن میزان هوشمندی سیاسی و دیپلماتیک برخوردار است که در دام جنگ ناخواسته علی اف و جمهوری آذربایجان نیفتد. اگر چه رئیس جمهور آذربایجان استقلال سیاسی لازم در برایر ترکیه و … را ندارد، اما کارشناس ارشد حوزه اورسیا معتقد است که شاید دیگر کشورها به دنبال فشار به علی اف و نهایتا ایجاد چنین جنگی برای زمین گیر کردن ایران باشند. از این منظر تحلیلگر ارشد مسائلای قفقاز تاکید دارد که جمهوری اسلامی ایران باید در حوزه فرهنگی بیش از پیش فعال باشد و به سوالات و شبهات تاریخی، سیاسی و دیپلماتیک افکار عمومی در این زمینه پاسخ دهد، چرا که موحدیان اطلاع رسانی و شفاف سازی در این خصوص به افکار عمومی را عامل مهمی برای از بین بردن بستر و فضا در جهت ایجاد تنش نظامی و جنگ ناخواسته با آذربایجان و درگیر کردن ایران در قفقاز میداند.
این کارشناس مسائل بین الملل برای مثال به شبکه سحر اشاره میکند که در مدت فعالیت خود توانسته است سوالات و شبهات مردم آذربایجان را پاسخ دهند و به شکل جدی روشنگریهای لازم را داشته باشد. از این منظر باید فعالیت چنین شبکههایی بیش از گذشته پررنگ شود تا غفلت و کم کاری ۳۰ ساله اخیر ما در حوزه اطلاع رسانی جبران شود. چون به زعم موحدیان کم کاری ۳۰ ساله اخیر در حوزه اطلاع رسانی باعث ایجاد چالشهای هویتی، فرهنگی و ناسیونالیسی در منطقه قفقاز و حتی استانهای شمال و شمال غربی ایران پیرامون مسائل قومیتی، قره باغ و … شده است.