اقتصاد۲۴- برای خاورمیانه، جنگ ایران بار دیگر این واقعیت تلخ را تکرار کرد که شکافها و رقابتهای منطقهای چگونه میتوانند به درگیریهایی ویرانگر منتهی شوند، اما برای بخش عمده جهان، این جنگ حامل درس دیگری نیز بود؛ مخاطرات سیاسی وابستگی به انرژی! با بسته شدن عملی تنگه هرمز در اوایل ماه مارس و اختلال در انتقال حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان، بسیاری از کشورها با جهش ناگهانی قیمت انرژی روبهرو شدند. در ۲۴ مارس، فیلیپین به نخستین کشوری تبدیل شد که «وضعیت اضطراری ملی انرژی» اعلام کرد. همزمان زامبیا نیز برای مدت سه ماه مالیات سوخت را تعلیق کرد؛ اقدامی که ۱۰۰ میلیون دلار به دولت بدهکار این کشور هزینه تحمیل میکند. همچنین اسلوونی به سهمیهبندی سوخت روی آورده و دولتهای دیگری نیز تدابیر مشابهی اتخاذ کردهاند. برخی کشورها حتی مستقیما با تهران وارد مذاکره شدهاند تا برای عبور امن نفتکشهای خود تضمین بگیرند.
به گواه برخی ناظران این حد از آشفتگی، نوعی بیداری سیاسی نیز به همراه داشته است. بدان معنا که کشورهایی که به واردات سوختهای فسیلی وابستهاند، اکنون دریافتهاند که دولتهای خارجی میتوانند به سادگی دسترسی آنها به یکی از حیاتیترین نیازهایشان را محدود کنند؛ موضوعی که عملا حاکمیت ملی آنها را تضعیف میکند. برای نمونه، بسیاری از کشورهای وابسته به واردات انرژی در واکنش به جنگ ایران عملا فلج شدهاند. نشریه فارن افرز با انتشار گزارشی در این باره آورده است: در شرایط کنونی همگی خواهان پایان بحران در خلیجفارس هستند، این درحالی است که نه میتوانند فشاری جدی بر تهران وارد کنند که عملا کنترل تنگه را دراختیار دارد و نه فراتر از انتقادهای ملایم از واشنگتن که اکنون محاصره این آبراه حیاتی را اعمال کرده، اقدامی انجام بدهند. در مقابل، اما کشورهایی که صنایع انرژی داخلی قدرتمندی ایجاد کردهاند، با آسودگی بیشتری درباره حملات موضعگیری کرده و طرفهای درگیر را برای توقف تنشها تحت فشار قرار دادهاند، بنابراین جهان اکنون به این جمعبندی رسیده است که استقلال انرژی، خود شکلی از استقلال سیاسی است و ساختارهای انرژی میتوانند دامنه کنش ژئوپلیتیکی کشورها را تعیین یا محدود کنند.