همه کارشناسان معترفند که هزینه آب و برق و گاز و تلفن و بنزین در ایران بهنسبت همسایگان یا جهان، تقریباًهیچ است، بهطوری که یک خانواده پنجنفره که ۲ میلیون یا یکمیلیون و ۵۰۰ هزار تومان یارانه میگیرد، با همین یارانه بهشرط رعایت الگوی مصرف میتواند هزینه تمامی این خدمات را که در خانه استفاده میکند و خدماتی بسیار با اهمیت و ضامن زیست شهری است، بپردازد و حتی بسا خانوادههایی که با رعایت الگوی مصرف، نهفقط پول آبوبرق نمیدهند که چیزی هم بهعنوان پاداش میگیرند!
همه کارشناسان معترفند که هزینه آب و برق و گاز و تلفن و بنزین در ایران بهنسبت همسایگان یا جهان، تقریباًهیچ است، بهطوری که یک خانواده پنجنفره که ۲ میلیون یا یکمیلیون و ۵۰۰ هزار تومان یارانه میگیرد، با همین یارانه بهشرط رعایت الگوی مصرف میتواند هزینه تمامی این خدمات را که در خانه استفاده میکند و خدماتی بسیار با اهمیت و ضامن زیست شهری است، بپردازد و حتی بسا خانوادههایی که با رعایت الگوی مصرف، نهفقط پول آبوبرق نمیدهند که چیزی هم بهعنوان پاداش میگیرند! با اینحال آن چهاردیواری که نامش خانه است و آب و برق و گاز و تلفن وارد آن میشود، جبران این همه ارزانی و وفور را میکند و کمر مستأجران را خم میسازد. دولت در ایران درواقع با پرداخت یارانه، آب و برق و گاز و انرژی را برای کسانی که الگو را رعایت میکنند، مجانی کرده است. این در مقایسه با دیگر کشورهای جهان که انرژی و آب و گاز در آنها محصولاتی بسیار ارزشمند و گران است، یک امتیاز برای شهروند ایرانی است، اما این مقایسه از آن جهت اهمیت دارد که اگر بتوان مسئله مسکن را حل کرد، تأثیر شگرفی بر رفاه و آسایش و کفاف درآمدی ایرانیان میگذارد. اصل یارانه البته مضراتی بهویژه در نقاط محروم بر مصرفکنندهشدن به جای تولیدکنندهبودن اقشار گذاشته است و ایرادات دیگری هم دارد و در اصل برای پرداخت هزینههای آب و برق هم نبوده، اما میتوان درک کرد که چرا مزه این ارزانی و وفور آب و برق و گاز و بنزینی که بدون محدودیت و جیرهبندی در اختیار همگان است، زیر دندان شهروندان نرفته است، زیرا مسکن گران است و این اجازه را نمیدهد!
هر خانوارِ بهینهمصرف، ماهانه حدود ۲۵هزار تومان بابت مصرف برق، ۳۰هزار تومان برای مصرف گاز، ۱۸هزار تومان برای آب، ۷۰هزار تومان برای تلفن ثابت و حدود ۱۰۰هزار تومان بابت مصرف بنزین پرداخت میکند، اما فقط مسکن به تنهایی سهم ۵۰درصدی و ۳۸درصدی به ترتیب در سبد هزینههای خانوارهای تهران و سایر نقاط ایران دارد.
آیا یارانهها برای کاهش فشار هزینههای زندگی مکفی است؟ این شاید پربسامدترین سؤال چند دهه اخیر است که موازی با تشدید مشقت معیشتی زندگی، پررنگ شده و حتی بحث «رایگان بودن آب، برق و گاز» را به انحای مختلف به صدر اخبار کشانده است. پاسخ به چنین سؤالی سهلوممتنع است، چه آنکه نامتوازنبودن سبد هزینهای خانوار، کمکهای حاکمیت را نیز به حاشیه برده است. مثلاً مسکن به تنهایی ۵۰ و ۳۸درصد سبد هزینهای خانوارها در تهران و سایر نقاط ایران را به خود اختصاص میدهد. در کنار مسکن، اقلام پرمصرف دیگر همچون لبنیات، گوشت و در مجموع خوراکیها و آشامیدنیها نیز بخش عمدهای از هزینه خانوارها را شامل میشود، بنابراین در چنین وضعی «تقریباً ناچیز» بودن هزینههای آب، برق، گاز، تلفن ثابت و حتی بنزین به چشم نمیآید، باید دولت برای لمسشدن کمکهای یارانهای این بخشها در سفره معیشتی مردم، فکری عاجل برای مسکن کند که آزاردهنده شده و کمر طبقه مستأجر را خم کرده و با تشدید تورم، کام همگان را تلخ کرده است.
با پیگیریهای «جوان» از نهادهای ذیربط، میتوان میانگین هزینه پرداختی ماهانه هر خانوار برای برق، گاز، آب، تلفن و بنزین را محاسبه کرد و دید چگونه هزینههای کمرشکن مسکن، یارانههای حمایتی این بخش را به حاشیه برده است.
برق ۲۵هزار تومان
حدود ۸۵درصد مردم ایران پایینتر از سطح الگوی مصرف (تا سقف ۳۰۰ کیلووات) برق مصرف میکنند، البته در فصل زمستان، مصرف برق کمتر هم میشود؛ هر دو ماه یکبار برای مصرف برق، قبض دریافت بهای برق صادر میشود. میانگین هزینه مصرفی برق ۸۵درصد خانوار ایرانی در هر دوره قبض، حدود ۵۰هزار تومان است، به عبارتی هزینه پرداختی برق ۸۵درصد خانوارهای ایرانی در هر ماه حدود ۲۵هزار تومان است. برای ۱۵درصد مابقی نیز که بالاتر از سطح الگوی مصرف، برق مصرف میکنند، به صورت پلکانی تعرفه متفاوت اعمال میشود. بهای تمامشده هر کیلووات برق ۹۰۰ تومان است، بنابراین هزینه واقعی برق مصرفی تا سقف الگوی مصرف ۲۷۰هزار تومان میشود. به عبارتی ۲۲۰هزار تومان به عنوان یارانه برای ۸۵درصد جامعه پرداخت میشود. این در حالی است که ۴۰ درصد مشترکان برق نیز مشمول پاداش شدهاند و حدود یکمیلیون مشترک صنعت برق نیز تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی قرار دارند که در صورت صرفهجویی و مدیریت مصرف برق تا ۵۰درصد سقف الگو، از برق رایگان بهرهمند میشوند. نکتهای که مورد توجه کنشگران قرار گرفته این است که نحوه اعمال یارانه به مصرف برق باید هدفمند شود، چه آنکه روند فعلی به هدف اصابت نمیکند.