۱۴۰۳/۰۹/۰۱ ۰۷:۵۱
پرسش:
آیا کتاب «تحف العقول» معتبر است؟ لطفاً توضیحی در مورد این کتاب بیان میکنید؟
پاسخ:
مؤلف کتاب تحف العقول، ابو محمد حسن بن علی بن حسین بن شعبه حرانی حلبی، از محدثان شیعه است. برای اینکه جایگاه حقیقی این کتاب مشخص شود، با توجه به ملاکهای مختلف مانند جایگاه مؤلف، سند و متن مورد بررسی قرار میگیرد.
اعتبار و جایگاه کتاب تحف العقول
الف. جایگاه مؤلف
کتاب تحف العقول توسط ابو محمد حسن بن علی بن حسین بن شعبه حرانی حلبی، از محدثان شیعه تألیف گردیده است. تاریخ دقیق تولد و وفات مؤلف کتاب تحف العقـول مشخص نیست اما ازآنجاکه وی از محمـد بـن همام اسـکافی (متـوفی ۳۳۶ ق) روایات زیادی نقل کرده است باید گفت او در قرن چهارم هجری قمری میزیسته است.(1)
در منابع متقدم رجالی مانند رجال نجاشی و فهرست شیخ طوسی از ابن شعبه حرانی و کتاب وی، نام برده نشده است، اما شیخ حُرّ عاملی از عالمان قرن یازده هجری قمری در کتاب امل الآمال درباره ابن شعبه مینویسد: «الشیخ أبو محمد الحسن بن علی بن شعبه فاضل محدّث جلیل؛ ابو محمد، حسن بن علـی بن شعبه، دانشمندی با فضل و حدیثشناسی بزرگ است.»(2) ایشان همچنین کتاب تحف العقول را از کتابهای مشهور شیعه شمرده است.(3)
علامه مجلسی هم درباره ابن شعبه و کتاب تحف العقول میگوید: «نظم و ترتیب آن، دلالت بر بلندی مرتبه مؤلّفش میکند.»(4) از عالمان معاصر نیز آیتالله شیخ محمد فاضـل لنکرانی ابن شعبه حرانی را از محدثان جلیلالقدر شیعه دانسته و کتاب وی را از کتب حدیثی معتبر و کمنظیر در تاریخ معرفی نمود.(5)