اقتصاد ۲۴- صاحبان چند آزمایشگاه تشخیص طبی و ژنتیک در شهرهای تهران و اصفهان، در گفتگو با «اعتماد» خبر دادند که تعدادی از آزمایشهای هورمونی، عفونی و ژنتیک را در سیستم ثبتشان غیرفعال کردهاند، چون کیت موردنیاز انجام این آزمایشها نایاب شده است. این متخصصان به «اعتماد» گفتند: تامین کیت که اصلیترین ابزار مصرفی آزمایشگاههاست، طی ۵ سال اخیر دشوار بوده، اما در سال جاری، این مشکل شدت بیشتری گرفته بهگونهای که یا انجام تعدادی از آزمایشها به دلیل صفر شدن موجودی کیت غیرممکن شده یا ناچار شدهاند با کیتهای ارزانتر و با کیفیت پایینتر این آزمایشها را انجام بدهند و برای تعدادی از آزمایشها هم، موجودی کیت به اندازه یک یا دو روز است.
کیت، مهمترین ابزار مورد نیاز آزمایشگاههای تشخیص طبی و پاتولوژی و ژنتیک است. کیت تست عملکرد کلیه، کیت تست تشخیصی گوارشی، کیت تست بیماریهای قلبی، کیت تست انواع متابولیسمها، کیت تست HIV، کیت تست بیماریهای خودایمن، کیت تست بیماریهای عفونی، تومورمارکرها، کیت تست انسولین و دیابت و قند خون، کیت تست غدد درونریز، کیت تست کم خونی و… انواعی از کیتهای مصرفی در آزمایشگاههای تشخیص طبی هستند که نتایج آزمایشهای انجام شده با هر کدام از این کیتها، جزییات مهمی از بیماری فرد را به پزشک معالج نشان میدهد. به عنوان نمونه، با کیتهای تست تشخیصی گوارشی، انواع عفونتها و از جمله هپاتیت شناسایی میشود و کیت تست بیماریهای قلبی میتواند عوامل خطرساز برای عملکرد قلب را شناسایی کرده و از بروز مشکلات مرگبار پیشگیری کند. با کیت تست کم خونی و از طریق سنجش میزان گلبولهای قرمز خون، ابتلای بیمار به کمخونی محرز میشود و تومور مارکرها، تکثیر غیرعادی سلولها را شناسایی کرده و ابتلا به سرطان را تایید یا رد میکنند. بدون کیت، انجام آزمایش و تجزیه و تحلیل نمونه خون، ادرار، بزاق، بافت و سایر مایعات بدن فرد بیمار، غیرممکن است و در مواردی که علایم بالینی بیمار، باید با نتیجه آزمایش تشخیصی تایید شود تا پزشک معالج، درمان را آغاز کند، انجام نشدن آزمایش، علاوه بر اینکه تشخیص دقیق بیماری را دشوار میکند، خطر درمان پرعارضه را به دنبال دارد.
میر مجید مصلایی؛ موسس و مسوول فنی آزمایشگاه پاتولوژی و ژنتیک پارسه در شهر تهران، در گفتگو با «اعتماد» میگوید که ۵۰ نوع آزمایش مربوط به بیماریهای عفونی، روماتیسمی، هورمونی و ژنتیک را در سیستم آزمایشگاهش غیرفعال کرده، چون کیت برای انجام این آزمایشها ندارد و تا چند روز آینده هم، ذخیره کیت چند آزمایش دیگر تمام میشود و ناچار است این آزمایشها را هم به فهرست «غیرفعالها» اضافه کند.
«خبر دارم که در حال حاضر، سه آزمایشگاه بزرگ در شهر تهران، مثل ما، ۵۰ تست را در سیستمشان غیرفعال کردهاند، چون کیت برای انجام این آزمایشها ندارند. آزمایشگاههای بزرگ، معمولا با چند آزمایشگاه کوچک همکارند و تستهای مهم را برایشان انجام میدهند. وقتی ۴ آزمایشگاه بزرگ در شهر تهران،
۵۰ قلم تست را به دلیل نایاب بودن کیت، غیرفعال کردهاند یعنی انجام این تستها در دهها آزمایشگاه کوچک هم غیرممکن شده است. وضعیت تامین کیت و مواد اولیه و قطعات دستگاههای آزمایشگاهی در تمام آزمایشگاههای دولتی و خصوصی، طی ماهها و هفتههای اخیر به حدی بغرنج شده که حتی نمیتوانیم مطمئن باشیم فردا کیت مربوط به یک نوع آزمایش را داریم یا خیر. ممکن است به مدت دو ماه، از ۸ جور آزمایش مربوط به تیروئید، انجام دو آزمایش به دلیل نایاب شدن کیت امکانپذیر نباشد. بعد از دو ماه، این کیت به بازار میرسد و ۴ جور کیت دیگر نایاب میشود. شرکتهای واردکننده تجهیزات آزمایشگاهی دیگر توان ذخیره قطعات یدکی نو ندارند. وقتی قطعهای از دستگاههایمان خراب بشود، بعد از اعلام به شرکت واردکننده باید دو یا سه ماه منتظر واردات قطعه نو بمانیم یا اینکه به تعویض با قطعه تعمیری یا دست دوم رضایت بدهیم.»
طبق گفته این صاحب آزمایشگاه، بیش از ۸۰ درصد اقلام مصرفی آزمایشگاهها و به خصوص، کیتها، وابسته به واردات است، چون همان مواد و تجهیزاتی هم که در ظاهر در داخل کشور تولید میشود، نیازمند مواد اولیه وارداتی است.
«آزمایشگاهها دو جور مواد مصرفی دارند؛ مواد مصرفی برای سیستمهای بسته CLOSE که باید از یک کمپانی و برند خریداری شود و شما نمیتوانید مواد مصرفی کمپانی الف را برای دستگاه کمپانی ب مصرف کنید. سیستم باز OPEN، اما شامل این محدودیت نیست و میتوانید دستگاه را از کمپانی الف و مواد مصرفی را از کمپانی ب بخرید. صرفنظر از رانت ارز واردات و مافیایی که پشت پرده واردات و توزیع، مشغول به فعالیت است و حتی طلب چند صدهزار یورویی شرکتهای واردکننده از اداره کل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت، کالاهای وارداتی براساس سفارش آزمایشگاهها توزیع میشود. به عنوان مثال، من به شرکت توزیعکننده اعلام میکنم که طبق آمار ماهانه مراجعاتم، برای ۶ ماه آینده به ۴۰۰ عدد کیت یکی از انواع آزمایشهای تیرویید نیاز دارم. بعد از سه ماه انتظار، این توزیعکننده فقط ۴۰ عدد کیت به من میدهد و برای تامین کسری باید سراغ توزیعکننده دیگری بروم که او هم ۱۰ عدد کیت به من میدهد، اما این کیتها از یک برند واحد نیستند و در نتیجه، ثبات کنترل کیفی آزمایشهایم مخدوش میشود، چون امروز صبح، با کیت تولید برند الف کار میکنم ولی بعدازظهر، باید همین آزمایش را با کیت تولید برند ب انجام بدهم و فردا، با کیت تولید برند میم. ۵ سال است که من به عنوان مسوول آزمایشگاه، به جای توجه به ارتقای اصول علمی کار، درگیر تدارکات و چگونگی تامین مواد مصرفی و کیت و قطعات یدکی هستم و همین الان که با شما حرف میزنم، سرم کنترل (مواد مورد نیاز برای کنترل صحت و دقت دستگاهها و کیتهای آزمایشگاهی) نایاب شده و به مدت دو سال است که تست پوستی بیماری سل PPD که سالها در انیستیتو پاستور و موسسه سرمسازی رازی تولید میشد، موجود نیست و حتی برای نوع خارجی یا قاچاق هم سفارش دادهایم، اما انتظارمان بینتیجه بوده است.»
اگر همین الان یک بیمار برای انجام این آزمایش مراجعه کند چه میکنید؟
«اصلا کیت برای انجام این آزمایش نداریم و پذیرش تست را هم در سیستم غیرفعال کردهایم.»
پس تکلیف درمان این بیمار چه خواهد شد؟
«نمیدانم. این سوال را نباید از من بپرسید. باید از وزیر بهداشت بپرسید.»