اقتصاد۲۴ – خواه ناخواه، این روزها برجام به پرونده نخست سیاست خارجی ایران تبدیل شده است. البته این مسئله خصیصه این روزها نیست. در دولتهای قبلی نیز بحث برجام و لزوم رفعتحریمها از جمله مهمترین دستور کارهای سیاستخارجی ایران بوده است.
به گزارش هم میهن ، واقعیت این است که تحریمها، سیاستخارجی ایران را در عرصههای اقتصادی و امنیتی به گروگان گرفته و موانع جدی بر سر راه همکاریهای ایران با کشورهای مختلف در عرصههای بینالمللی ایجاد کرده است. حالا که با توجه به رخدادهای سه ماه اخیر، وضعیت برجام در نقطه بیسرانجامی است و آمریکا و اروپا در عرصه عمل، تمایلی به از سر گرفتن مذاکرات از خود نشان نمیدهند، سوال اساسی این است که در صورت به سرانجام نرسیدن برجام، ایران چه چیزهایی را از دست میدهد؟ فارغ از نظر برخی که از همان ابتدا نیز مخالف برجام بودند و معتقدند بودند که کشور را میتوان با وجود تحریمها اداره کرد، عرصه واقعیت و عمل ثابت کرده است که ایران با وجود تحریمهای گسترده بینالمللی، نیازمند طرحها و برنامههایی دیگر است که معلوم نیست آن طرحها بتوانند بهطور کامل اثربخش باشند.
شاید به جرات بتوان گفت که مهمترین پیامد به سرانجام نرسیدن برجام، تبعات امنیتی است که میتواند بر ایران و خاورمیانه موثر باشد. نگاه غرب به برجام یک نگاه امنیتی است و برجام را از دریچه منع گسترش تسلیحات هستهای مورد توجه قرار میدهد. بدیهی است که نخستین پیامد فروپاشی مذاکرات برجام، حرکت ایران به سمت افزایش فعالیتهای هستهای در سطوح بالاتر است.
ایران این اقدام را در واکنش به ادامه تحریمها و فشارهای غرب و با هدف تقویت اهرمهای فشار خود انجام خواهد داد. فارغ از اینکه این اقدام تا چه اندازه میتواند به تقویت اهرمهای فشار ایران منجر شود، باید گفت کشورهای منطقه نیز به اقدام ایران واکنش نشان خواهند داد و یکی از اولیهترین واکنشها میتواند حرکت کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس به سمت تسلیحاتیشدن بیشتر باشد. در چنین شرایطی ساختار امنیتی منطقه بهواسطه افزایش سرعت تسلیحاتی شدن به سمت رویارویی در اشکال متفاوت سیر خواهد کرد. این تحول در نخستین گام به از بین رفتن امنیت انرژی در بازارهای جهانی منجر خواهد شد. هر چند در گام نخست ممکن است اینطور به نظر برسد که ایران از بازارهای انرژی جهان حذف شده، ممکن است از این روند سود ببرد، اما واقعیت امر این است که کشورهای دیگر نیز بیکار نخواهند نشست و برای از میان بردن این ناامنی در بازارهای انرژی به تقویت همکاریهای امنیتی با کشورهای خاورمیانه روی خواهند آورد. این دقیقا همان چیزی است که ایران همواره در خصوص آن هشدار داده و استدلال کرده است امنیت خاورمیانه باید توسط کشورهای منطقه تامین شود نه عوامل و کشورهای خارجی. اما ناامنی در مسیرها و بازارهای جهانی انرژی، انگیزه قدرتهای خارجی برای مداخله در خاورمیانه را افزایش خواهد داد. یکی دیگر از تبعات امنیتی شکست برجام، احتمال شکلگیری یک بلوک امنیتی در منطقه است که صرفا با هدف مقابله با ایران تشکیل میشود. البته این اتفاق و شکلگیری این بلوک از زمان خروج دونالد ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸ کلید خورد.
یکی از اهداف توافق آبراهام که با هدف تسهیل روابط کشورهای عربی با اسرائیل مطرح شد نیز این بود که در چارچوب تصویرسازی از ایران بهعنوان یک تهدید منطقهای، کشورهای عربی در چارچوب توافق آبراهام به اسرائیل نزدیک شده و به این ترتیب با شرکت اسرائیل از انگیزههای پررنگی برای تندروی و نظامیگری در رابطه با ایران برخوردار شوند تا بالانس امنیتی منطقه به ضرر ایران تغییر کند. فروپاشی برجام، انگیزه ارتباط کشورهای عربی با اسرائیل را افزایش خواهد داد. در صورتی که دولت نتانیاهو در مواضعاش در خصوص برجام با مواضع آمریکاییها همراه شود و در صورتی که آمریکاییها نیز برجام را پایانیافته تلقی کنند، آنوقت این بلوک امنیتی منطقهای میتواند با پشتوانه ائتلافسازی آمریکاییها در چارچوب روابطشان با کشورهای اروپایی، از یک حمایت بینالمللی نیز برخوردار شود. در چنین شرایطی سیاست ایران در برقراری روابط متوازن با همسایگان، به خصوص همسایگان عرب حاشیه خلیجفارس، در عرصه اجرا با مشکل مواجه خواهد شد.
بیشتر بخوانید: آتش تنش در فضای مذاکرات برجام