۱۴۰۳/۰۲/۰۶ ۱۳:۵۷
پرسش:
روایاتی وجود دارد که فرمودهاند پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله در آخرین لحظات عمر خود سخنی را در گوش امیرالمؤمنین بیان فرمودند که هزاران باب علم برای حضرت باز شد. آیا این روایات معتبر هستند؟ و منظور این روایات چیست و این علوم چه ویژگی داشتند؟
پاسخ:
شیعه اعتقاد دارد علم امامان معصوم علیهمالسلام، علم خدادادی و غیبی بوده و از راه تحصیل و آموزش عادی، حاصل نمیشود؛ در روایات اسلامی، چند عامل بهعنوان منشأ علم امام معرفیشده است. کتاب علی علیهالسلام، الهامات الهی، استنباط از کتاب و سنت و نقل از پیامبر صلیالله علیه و آله، بهعنوان منابع علم امام علیهالسلام میباشند. در مورد نقل از رسول خدا صلیالله علیه و آله روایات فراوانی وجود دارد یک دسته از این احادیث، با عنوان «أَلْفَ بَاب» (هزار باب) از آن یاد میشود.
با توجه به سؤال مطرحشده، برای رسیدن به پاسخ کامل، جواب را در سه بخش تنظیم میکنیم:
بخش اول: بررسی اعتبار روایات.
بخش دوم: بررسی محتوای احادیث و مقصود از آنها.
بخش سوم: ویژگی علوم مطرح شده در این روایات.
الف. بررسی اعتبار روایت
روایاتی که در این موضوع وجود دارد معتبر است زیرد: دوستم را نزد من حاضر نمایید، دنبال امیر مؤمنان علیهالسلام فرستادند، وقتی چشم پیامبر صلیالله علیه و آله به آن حضرت افتاد، به ایشان توجه نموده و با وی سخن گفت، پس از خروج علی علیهالسلام از محضر پیامبر صلیالله علیه و آله، آن دو نفر ایشان را ملاقات کرده و پرسیدند دوستت با تو چه گفت؟ امیر مؤمنان علیهالسلام فرمودند: «برای من هزار باب گشودند که از هر بابى هزار باب گشوده میشود».
با توجه به قواعد فهم حدیث مانند بهرهگیری از خانواده حدیث، درباره مقصود واقعی متکلم این روایات، سه احتمال به ذهن میرسد.
احتمال اول:
منظور از الف باب، قواعد کلی است که احکام جزئی و مسائل فرعی از آن استنباط میشود. علامه مجلسی این احتمال را مطرح نموده و مینویسد: «و الظاهر أن المراد أنه صلى الله علیه و آله و سلم علمه ألف نوع من أنواع استنباط العلوم، یستنبط من کل منها ألف مسأله أو ألف نوع…». (6)