اقتصاد۲۴- قصه اینترنت در ایران حالا فقط قصه فیلترینگ نیست؛ قصه بازاری است که روی محدودیت شکل گرفته است، بازار سیاهی که برای فروش اینترنت به کانالهای پیامرسانهای داخلی نیز رسیده است. در حالی که میلیونها کاربر ایرانی برای دسترسی ساده به سرویسهای جهانی اینترنت با اختلال و فیلترینگ دستوپنجه نرم میکنند، در گوشهای از بازار موبایل تهران و حتی در کانالهای پیامرسان بله، اینترنتی متفاوت خرید و فروش میشود؛ اینترنت پرو که با چند میلیون تومان قابل تهیه است و حتی در برخی مغازهها به مشتریان برای چند دقیقه اجاره داده میشود. گزارش میدانی «اعتماد» نشان میدهد چگونه سیاستی که به ادعای متولیان، قرار بود راهکاری موقت برای کمک به کسبوکارها باشد، حالا به بازاری سیاه و پرسود تبدیل شده؛ بازاری که در آن دسترسی به اینترنت جهانی نه یک حق عمومی، بلکه امتیازی قابل خرید و فروش شده است؛ سیاستی که از ابتدا بنایش کج ساخته شده بود. در بازار موبایل تهران، فروشنده گوشی آیفون را از جعبه خارج میکند، سیمکارت را داخل دستگاه میاندازد و چند بار پشت سر هم صفحه را بالا و پایین میکند.
اینترنت معمولی بالا نمیآید. چند ثانیه بعد، گوشی دیگری را از زیر میز برمیدارد، هاتاسپات را روشن میکند و آیفون تازه خریده شده به شبکه متصل میشود. مراحل فعالسازی ظرف کمتر از دو دقیقه انجام میشود. فروشنده بدون اینکه توضیح اضافهای بدهد، رو به مشتری میگوید: «برای وصل شدنش یک میلیون تومان میشه.» مشتری ابتدا تصور میکند این هزینه مربوط به فعالسازی دستگاه یا رجیستری است. وقتی درباره دلیل مبلغ سوال میکند، فروشنده با صدایی آرامتر پاسخ میدهد: «اینترنت آزاده، با اینترنت عادی بالا نمیاد.» چند مغازه آن طرفتر، فروشنده دیگری همین خدمات را با قیمت کمتری ارایه میدهد. میگوید: اگر فقط برای فعال کردن اپلآیدی باشد «۵۰۰ هم حساب میکنیم.» در توضیح اینکه دقیقا چه اینترنتی استفاده میشود، از واژههایی مثل «پرو»، «ویژه» یا «بدون محدودیت» استفاده میکند، اما حاضر نیست جزییات بیشتری مقابل مشتریهای دیگر بگوید. مشاهدات میدانی خبرنگار «اعتماد» از بازار موبایل تهران نشان میدهد دسترسی به اینترنت بدون فیلتر حالا فقط محدود به ویپیانها و روشهای دور زدن فیلترینگ نیست؛ این دسترسی به خدمتی پولی در بخشی از بازار موبایل تبدیل شده است.
خدمتی که برخی فروشندگان برای چند دقیقه اتصال به اینترنت جهانی، صدها هزار تومان از مشتری دریافت میکنند؛ آن هم در شرایطی که اینترنت عادی حتی از پس فعالسازی بسیاری از گوشیها و سرویسهای خارجی برنمیآید. راهاندازی بسیاری از گوشیهای جدید، بهویژه آیفون، نیازمند اتصال به سرورهای جهانی برای فعالسازی Apple ID و تایید دستگاه است. اما در شرایطی که اتصال به بسیاری از سرویسهای خارجی با اختلال یا محدودیت روبهرو است، کاربران در همان اولین مرحله استفاده از گوشی متوقف میشوند. البته اخیرا اتحادیه صوت و تصویر و تلفن همراه نیز اعلام کرد که به فروشندگان موبایل نیز اینترنت پرو اختصاص داده شده است، اما این موضوع فقط مختص خود فروشندگان نیست، زیرا عدهای از فروشندگان اینترنت پرو را به مشتریان نیز میفروشند. اینجاست که اینترنتی متفاوت وارد صحنه میشود؛ اینترنتی که برخی فروشندگان به آن «پرو» یا «خط سفید» میگویند. اتصال چند دقیقهای به این اینترنت برای فعال کردن گوشی و فروش آن به مشتریان، حالا به یک منبع درآمد تازه برای برخی فروشندگان تبدیل شده است. در برخی مغازهها حتی بدون تعارف اعلام میشود: «رمز وایفای هست، ده دقیقه وصل میشوید، گوشی فعال میشود. قیمت؟ بین ۳۰۰ هزار تومان تا یک میلیون.»