اقتصاد۲۴- گفتن و نوشتن درباره آثار تحریمها بر اقتصاد ایران شاید دیگر تکراری به نظر برسد، اما واقعیت تلخ این است که این فشارها همچنان کشور را در کام خود میکشد. کسبوکارها بهسختی نفس میکشند و آیندهای مبهم پیش رویشان است. قیمتها همچنان بالا میرود، سرمایهگذاری در کشور کم رنگ شده و روزبهروز تعداد بیشتری از مردم وارد دایره فقر میشوند. بسیاری از مردم کشورمان در مواجهه با مشکلات روزمره، بهسختی برای بقا تلاش میکنند. در این شرایط، توسعه پایدار به یک آرزوی دستنیافتنی تبدیل شده است. تحریمها نهتنها اقتصاد را فلج کرده، بلکه مردم را در تله ناامیدی گرفتار کردهاند. این روند، سنگینی روزافزون بر دوش کشور میگذارد و هر تلاش برای غلبه بر آن، به ناامیدی بدل میشود.
از سوی دیگر، درحالیکه در ایران و آمریکا دو دولت جدید به قدرت رسیدهاند، هر دو طرف سیگنالهایی از تمایل به مذاکره فرستادهاند. این سیگنالها ممکن است نویدبخش فرصتی برای بازگشت به دیپلماسی و کاهش تنشها باشند، اما پرسش اساسی این است که آیا این سیگنالها به مذاکرات مستقیم و واقعی منجر خواهد شد؟ موضوع مهمی که افکار عمومی هم آن را با حساسیت دنبال میکند. صد البته که شرایط داخلی هر دو کشور و چالشهای فراوان در روابط دوجانبه مانند مسائل هستهای، تحریمها و اختلافات منطقهای، این مسیر را پیچیده میکند. با این تأکید که نمیتوان این مسئله را که برای هرگونه مذاکره موفق، نیاز به یک راهبرد جامع و متوازن در داخل کشور و همکاریهای بینالمللی است، نادیده گرفت.
درحالیکه ایران در برابر فشارهای بینالمللی و اقتصادی قرار دارد، همچنان سیگنالهایی از تمایل به مذاکره با آمریکا ارسال میشود. پرسش اصلی این است که آیا این مذاکرات میتوانند به کاهش تنشها منجر شوند؟
اکنون در میان این مشکلات دونالد ترامپ در مراسم تحلیف اتهاماتی را به ایران نسبت داده است. ترامپ در اولین اظهارنظر خود پس از بازگشت به کاخ سفید، ایران را متهم به حمایت از تروریسم کرد و گفت آمریکا بهدنبال پاسخگو کردن ایران و جلوگیری از استفاده این کشور از درآمد نفتی برای تأمین مالی گروههای تروریستی است. او مدعی شد ایران در حال ورشکستگی بود و نمیتوانست به گروههایی مانند حماس و حزبالله کمک کند. ترامپ همچنین اظهار داشت اگر او رئیسجمهور بود، عملیات «طوفان الاقصی» رخ نمیداد و ایران منابع مالی لازم برای حمایت از گروههای تروریستی را نداشت. او ایران را بهعنوان یک کشور تضعیفشده توصیف کرد و گفت انفجار پیجرها در لبنان و حملات اسرائیل به سامانههای پدافندی ایران شاهدی بر این ادعاست.
البته صحبتهای ترامپ با واکنش برخی از مسئولان ایران روبهرو شد. از جمله «کاظم غریبآبادی»، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، در جمع خبرنگاران گفته است جمهوری اسلامی ایران همانند گذشته آمادگی برای آغاز و از سرگیری مذاکرات رفع تحریم را دارد. ما همیشه آمادگی این را داشتیم و اگر در طرفهای دیگر هم این آمادگی وجود داشته باشد، ما بر این عقیدهایم که مذاکرات شکل خواهد گرفت و به نتیجه خواهد رسید. اگر سیاست و رویکرد دیگری را در طرفهای دیگر ببینیم، ایران هم مناسب با همان سیاست، رویکرد خودش را تنظیم خواهد کرد. غریبآبادی بر این باور است که تحریمها نتوانستهاند اهداف خود را محقق کنند و ادامه گفتوگوها راهی عقلانی برای رفع مشکلات است. ایران آماده است تا بر اساس رویکرد طرف مقابل، سیاستهای خود را تنظیم کند و مذاکرات را ادامه دهد.
میدانیم که ترامپ شخصیتی غیرقابلپیشبینی است. تجربههای قبلی نیز نشان داده است او اغلب دست به کارهای عجیب و تصمیمات غافلگیرکننده میزند. بسیاری از کارشناسان میگویند حالا که او در دوره دوم ریاستجمهوری قرار دارد، ممکن است اقداماتی انجام دهد که در دوره اول از آنها پرهیز کرده بود. بهویژه در مورد ایران، هر تصمیمی از سوی او میتواند نهتنها نوسانات زیادی بههمراه داشته باشد، بلکه بهشدت تأثیرگذار و غیرمنتظره نیز باشد. ترامپ همیشه آماده است تا کارهایی انجام دهد که کمتر کسی انتظارش را دارد.
ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری خود ممکن است به اتخاذ سیاستهایی غافلگیرکننده بپردازد. اگرچه سیاست فشار حداکثری در دوره اول شکست خورد، اما احتمال تغییر رویکرد به گفتوگو وجود دارد که بر شرایط ایران تأثیرگذار خواهد بود