نامۀ یازدهم نهجالبلاغه، حاوی دستورالعملی است که امیرالمؤمنین علیهالسلام آن را برای فرماندهان خویش، زیاد بن نضر حارثی، و شریح بن هانی در مسیر نبرد با معاویه نگاشته است. در این فرمان، میتوان اصول و تاکتیکهای رزمی دانش نظامی معاصر را مشاهده کرد: از آرایش نیرو و شناخت زمین تا جنگ شناختی و امنیت اطلاعات.
ابوالقاسم شکوری
امام میفرماید: «اگر به دشمن رسیدید، یا او به شما رسید، لشکرگاه خود را بر بلندیها، دامنهی کوهها یا کنار رودها قرار دهید تا سنگر و مانع هجوم دشمن باشد» (نهجالبلاغه، نامۀ ۱۱)
این دستور ترجمان همان اصل استراتژیک استقرار در مواضع مستحکم و دارای عمق دفاعی است. ارتفاعات، همواره دید و تسلط بیشتری میدهند و موانع طبیعی اطراف کوه و دره، نقش استحکامات دفاعی را ایفا میکنند. این دستور در منطق امروزی نبرد، معادلِ اصل استفاده از زمین و پوشش طبیعی میدان جنگ است؛ اصلی که نیروهای مقاومت در لبنان و یمن با الهام از آن، تاکتیک «کوه و دره» را برای مقابله با حملات هوایی دشمن بهکار میگیرند.