۷۲ سال پس از همکاری سیا وامآیسیکس در سرنگونی دولت مصدق در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اینبار سیا با هدف براندازی نظام جمهوری اسلامی، در کنار موساد قرار گرفته است. اگر در دهه ۵۰ میلادی، تهران میدان مشترک عملیات واشینگتن و لندن بود، امروز واشینگتن و تلآویو پرده از عملیاتی برمیدارند که سالها برای اجرای آن برنامهریزی کردهاند. با این همه، به رغم آنکه همکاری امریکا با انگلستان در آن دوره به نتیجه مطلوب آن دو رسید، اما تیر تعاملات سیا و موساد در این مقطع به سنگ خورد!
جوان آنلاین: ۷۲ سال پس از همکاری سیا وامآیسیکس در سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، اینبار سیا با هدف براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران در کنار موساد قرار گرفته است. اگر در دهه ۵۰ میلادی، تهران میدان مشترک عملیات مخفی واشینگتن و لندن بود، امروز واشینگتن و تلآویو پرده از عملیاتی برمیدارند که سالها برای اجرای آن سرمایهگذاری کردهاند. با این همه، به رغم آنکه همکاری امریکا با انگلستان در آن دوره به نتیجه مطلوب آنها رسید، تیر تعاملات سیا و موساد در این مقطع به سنگ خورد! مقاله پیشرو به بررسی بخشی از تلاشهای این سازمانها در دو برهه تاریخی متفاوت میپردازد و پیوندهای پنهان میان گذشته و امروز را آشکار میسازد. این مقاله به مناسبت سالروز کودتای آژاکس به شما تقدیم میشود. امید آنکه تاریخ پژوهان ایران معاصر و عموم علاقهمندان را مفید و مؤثر افتد.
سازمان سیا و جنگ روانی علیه دولت محمد مصدق
سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا)، با راهاندازی شبکهای به نام «تیپی بدامن»، عملیات گستردهای از جنگ روانی و تبلیغاتی را علیه دولت دکتر محمد مصدق در ایران اجرا کرد. این شبکه تحت هدایت دونالد ویلبر کارشناس برجسته جنگهای روانی و تبلیغاتی و جاسوس باتجربه در منطقه غرب آسیا فعالیت داشت. ویلبر از طریق ارتباطات گسترده با نویسندگان، کاریکاتوریستها، سردبیران روزنامهها و رهبران احزاب، موجی از تبلیغات منفی علیه مصدق راهاندازی کرد. عملیات روانی سیا، شامل انتشار مقالات و کاریکاتورهای توهینآمیز، انتشار اسناد جعلی برای متهمکردن مصدق به همکاری با حزب توده و کمونیسم و تحریک احساسات مذهبی مردم بود. همچنین راهاندازی تظاهرات خیابانی ازسوی گروههای اوباش، موجی از آشوب و بیثباتی در تهران به وجود آورد. هدف از این اقدامات، تضعیف اعتماد عمومی به دولت مصدق و کاهش حمایت مردمی و سیاسی از او بود. علاوه بر جنگ روانی و رسانهای، سازمان سیا با همکاری نزدیک سرویس اطلاعاتی بریتانیا (MI۶) و بخشهایی از ارتش ایران، طرح کودتای موسوم به «آژاکس» را طراحی و اجرا کرد. این کودتا که منجر به سرنگونی دولت مصدق در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ شد، با فرماندهی کرمیت روزولت و هدایت جنگ روانی از سوی دونالد ویلبر به انجام رسید. لویی هندرسون سفیر وقت امریکا در ایران در توضیح طرح عملیات آژاکس مینویسد: «طرح نهایی عملیات، به نمایندگی از سیا و سرویس اطلاعاتی بریتانیا، در ۱۹ ژوئن به وزارت امور خارجه انگلیس ارسال و در اواسط سال ۱۹۵۳ تصویب شد. فرماندهی عملیات به کرمیت روزولت رئیس بخش خاور نزدیک سیا واگذار شد….»
پس از سپری شدن چند دهه، در سال ۲۰۰۰ میلادی، دونالد ویلبر مجموعهای از اسناد و خاطرات خود را با عنوان «سرنگونی مصدق، نخستوزیر ایران»، در روزنامه نیویورکتایمز منتشر کرد. همچنین وزارت خارجه امریکا در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۷، بخشهایی از اسناد محرمانه مرتبط با کودتا را آزاد و در پایگاه آرشیو امنیت ملی امریکا قرار داد. این اسناد نشان میدهند که مأموران سیا با همکاری MI۶ و ارتش ایران، عملیات آژاکس را برای سرنگونی مصدق و شکست مبارزه ضد استعماری مردم، طراحی و اجرا کردند. شبکه «تیپی بدامن» در خرداد و تیر ۱۳۳۲، حملات روانی علیه مصدق را افزایش داد. مارک گازیوروسکی نویسنده کتاب «کودتای ایرانی ۲۸ مرداد»، گزارش میدهد: «تقریباً هر روز، تظاهرات و درگیری میان موافقان و مخالفان مصدق در تهران برپا بود….» اقدامات روانی، شامل پخش گسترده تبلیغات ضد مصدقی، ارسال نامهها و حتی بمبهای تهدیدآمیز به رهبران مذهبی و بزرگنمایی خطر نفوذ و فعالیتهای حزب توده بود. به عنوان مثال در ۲۸ تیر ۱۳۳۲، گروه زیر نظر ویلبر حجم عظیمی از تبلیغات ضدمصدقی را به تهران فرستاد تا در ۲۹ تیر، حدود ۲۰ روزنامه آنها را منتشر کنند! در این مطالب از تهدید روحانیون به «مجازات وحشیانه»، تا ادعای یهودی بودن اجداد مصدق دیده میشد!