اقتصاد ۲۴- ۳۵۰۶ لوح هخامنشی که با پرواز ریاستجمهوری از آمریکا به ایران منتقل شده، بخشی از الواح هخامنشی است که در مؤسسه شرقشناسی شیکاگو به «امانت» سپرده شده بود تا خوانده شود، اما بازگشت آنها به خانه روند پیچیدهای را طی کرد. تا کنون پنج محموله از الواح هخامنشی، از آمریکا به ایران برگردانده شده و هنوز قطعاتی از این الواح در مؤسسه شیکاگو باقی مانده است.
الواح هخامنشی در سال ۱۳۱۳ خورشیدی در تخت جمشید کشف شد. این الواح بعدها در ۵۰ صندوق چوبی که شامل حدود ۲۰۰۰ جعبه مقوایی و چند پیت نفتی که در تخت جمشید (پارسه، پرسپولیس) به پارافینِ مذاب آغشته شده بودند، از طریق بوشهر به آمریکا فرستاده شدند. انتقال با موافقت دولت وقت ایران انجام شد و در قرارداد و موافقتنامه طرفین نیز آمده بود که «ایران لوحهایی گلی را برای رمزگشایی و خواندن، به امانت به دانشگاه شیکاگو که مشغول کاوش تخت جمشید (پارسه، پرسپولیس) بود، میسپارد.»
به گفته محمدحسن طالبیان ـ معاون پیشین میراث فرهنگی ـ تعداد الواح هخامنشی که حدود ۹۰ سال پیش برای مطالعه به موسسه شرقشناسی شیکاگو فرستاده شده بود، بیش از ۳۰ هزار قطعه بوده که اندازههای مختلف داشته و تعدادی هم شکسته بوده است. ارنست هرتسفلد، باستانشناس آلمانی که در کاوشهای تخت جمشید حضور داشت، نیز تخمین زده که این یافته شامل حدود ۳۰ هزار و یا بیشتر لوح و قطعات گلی کتیبهدار و مُهر و مومشده بود. آن زمان امکان خواندن الواح در ایران وجود نداشت، در نتیجه در هنگام امانتسپاری، از الواح صورتبرداری دقیق نشد.
رمزگشایی الواح طبق مستندات از سال ۱۹۳۷ آغاز میشود، اما با شروع جنگ جهانی دوم، کار تا سال ۱۹۴۵ میلادی متوقف میماند و رمزگشایی و بازگشت کامل این الواح با تأخیر مواجه میشود. چند کارشناس روی لوحهای گلی تخت جمشید کار میکردند؛ یک استاد بزرگ سومرشناسی به نام آرنولد پوبل (Poebel) و دو شاگرد او که یکی «جورج کامرون» و دیگری «ریچارد هلک» بودند، ابتدا لوحها را که به خط میخی بودند، رمزگشایی کردند تا زبان آنها مشخص شود. وقتی دریافتند که گلنبشتهها عیلامی هستند، روی آنها کار کردند، اما، چون در آن زمان، آگاهیها از دوره عیلامی هخامنشی فقط سنگنوشتههای پادشاهان هخامنشی بود، کار به کندی پیش میرفت.
مطالعه گلنوشتهها در دانشگاه شیکاگو با شروع جنگ جهانی متوقف و پس از پایان جنگ در سال ۱۹۴۵ میلادی دوباره آغاز شد. در آن دوره، کامرون و هلک مطالعه گلنوشتهها را آغاز کردند که گلنبشتههای خزانه تخت جمشید نیز به دانشگاه رسیدند. کامرون پس از اینکه ۱۵۰ گلنوشته را خواند، توجه خود را به خواندن گلنوشتههای خزانه تخت جمشید معطوف کرد و سرانجام کتاب آن در سال ۱۹۴۸ میلادی چاپ شد. در این مسیر، عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر و متخصص زبانهای باستانی که از آخرین مترجمان بازمانده خط میخی عیلامی در ایران است، نیز در مطالعه و خوانش این گلنبشتهها نقش داشت.
بیشتر بخوانید: آثار باستانی ایرانی چطور از اروپا سر درآورد؟
الواح تخت جمشید
۱۷۹
۱۳۲۷
الواح تخت جمشید
۱۳۳۰
الواح عیلامی تخت جمشید
۳۰۰
الواح عیلامی تخت جمشید
۱۷۸۳
۱۳۹۸
الواح عیلامی و آرامی تخت جمشید
۳۵۰۶
۱۴۰۲