اقتصاد۲۴ – معاون اول رئیسجمهور بر ضرورت پایبندی افغانستان نسبت به تامین حقآبه هیرمند تاکید کرده و گفته است: «افغانستان باید به حقآبه هیرمند متعهد باشد». وظیفهای که سالهاست در عمل و به بهانههای مختلف طرف افغانستانی از آن سرباز میزند. کارشناسان در گفتگو با هممیهن ضمن انتقاد از عملکرد ضعیف ایران درباره این موضوع درباره تبعات عدم تامین حقآبه هیرمند و راهکارهای بازپسگیری حقوق ازدسترفته کشور در این خصوص توضیح دادند.
معاون اول رئیسجمهور در اظهاراتی بر پیگیری مستمر دستگاه دیپلماسی کشور برای احیای حقآبه رودخانه هیرمند تاکید و اعلام کرد: «افغانستان باید به حقآبه هیرمند متعهد باشد و دولت ایران این موضوع را از مجاری بینالمللی پیگیری میکند.»
موضوع تامین حقآبه هیرمند که میتواند زیست شهروندان در استان سیستانوبلوچستان و نیز تداوم زندگی در کنار تالاب بینالمللی هامون را دستخوش چالشهای بعضا جبرانناپذیر کند از چنان اهمیتی برخوردار است که طی سالیان گذشته بهصورت مستمر بر لزوم پایبندی طرف افغانستانی به تعهدات خود در برابر ایران تاکید شده است. دوم تیرماه بود که جبار وطنفدا، مدیرکل دفتر رودخانههای مرزی و منابع آب مشترک وزارت نیرو در اظهاراتی انتقادی در اجلاس کمیته مشترک کمیساران آب هیرمند اعلام کرد که هیئت کمیساریای ایران ضمن اعلام اعتراض شدید به رویه کنونی طرف افغان در پایمال کردن حقآبه قانونی ایران و انحراف و هدررفت آن به شورهزار گودزره انتظار دارد افغانستان پایبندی به معاهده ۱۳۵۱ هیرمند را نه در گفتار بلکه در عمل به اثبات برساند. این اظهارات بعد از آن بیان شده بود که افغانستان در اجلاس مذکور اعلام کرده بود حقآبه ایران را داده است؛ مسئلهای که بهشدت مورد اعتراض هیئت ایرانی قرار گرفت. مدتی بعد و درتاریخ بیستودوم مرداد، علیاکبر محرابیان، وزیر نیرو در سفر به کابل و تبادلنظر با طرف افغانستانی درباره حقآبه هیرمند خبر داد. او با اشاره به سرریز آببند کمالخان به سمت منطقه لمیزرع گودزره گفته بود: «در طول یکی دو سال اخیر با اجرای این سد ما شاهد بودیم که حقآبه کشور آزاد نشود. در این سفر مهمترین توافقمان این بود که طرف افغانی پذیرفت از این بهبعد هیچ آبی به سمت گودزره منحرف نشود و آب از بند کمالخان در مسیر طبیعی خودش به سمت ایران وارد شود.» با این حال یک ماه بعد یعنی بیستوسوم شهریور حبیبالله دهمرده، نماینده سیستانوبلوچستان در مجلس گفته بود: «همچنان حقآبه منطقه سیستان کشورمان از رودخانه هیرمند توسط افغانستان به شورهزار گودزره هدایت میشود. چنانکه تاکنون تنها ۸ میلیون مترمکعب از ۸۲۰ میلیون مترمکعب حقآبه سالانه این منطقه محقق شده است.»
رودخانه مرزی هیرمند از بلندیهای کوه بابا از رشتهکوه هندوکش در افغانستان واقع در ۴۰ کیلومتری غرب کابل سرچشمه میگیرد و پس از طی مسافت هزار و ۱۰۰ کیلومتر تالاب بینالمللی هامون که دریاچهای مشترک میان افغانستان و ایران است، وارد میشود؛ مسالهای که باعث شده است این رودخانه بهعنوان رودخانهای بینالمللی و تابع رژیم حقوقی خاص رودخانههای بینالمللی شناسایی شود. در واقع مالکیت این رودخانهها به صورت کامل در اختیار یک دولت قرار ندارد و تابع «اصل حاکمیت سرزمینی محدود» هستند بهاینمعنا که یک کشور نمیتواند با این نوع رودها که از بیش از یک کشور میگذرند یا مرز دو کشور را از یکدیگر جدا میکنند، مانند آبهای داخلی خود برخورد و حاکمیت کامل خود را بر آنها اعمال کند. برایناساس کشور بالادستی (افغانستان) رودخانههایی مانند هیرمند که حوزه آبریزی آنها در کشور دیگری واقع است، نمیتواند مسیر رودخانه را تغییرداده یا منحرف کند و یا با هر اقدام دیگری باعث ورود زیان به کشورهای پایین دستی و محرومیت آنها از رودخانه مرزی شود. از طرف دیگر قواعد جهانی اصل را بر این قرار داده است که نحوه بهرهبرداری از رودخانههای بینالمللی از طریق توافقهای منعقده میان کشورهای ذینفع انجام شود.