اقتصاد ۲۴- ایران با بیش از ۳۴ تریلیون مترمکعب ذخیره گازی (دومین دارنده ذخایر گازی جهان) در منطقهای قرار گرفته است که تقاضاکنندگان برای این سوخت ارزشمند و پاک روزبهروز در حال افزایش هستند و ایران میتواند بازار تشنه منطقه را سیراب کند. در این راستا عملیات سوآپ سهجانبه میان ترکمنستان، ایران و آذربایجان که هفتم آذرماه در حاشیه پانزدهمین نشست سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) امضا شده بود، از دوازدهم دی ماه آغاز شد. ایران بر اساس این قرارداد سالانه ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب گاز ترکمنستان را به آذربایجان تحویل میدهد.
روشن است که یکی از فرصتهای ایران برای افزایش سهم خود از بازار جهانی گاز و تبدیل شدن به قطب گازی منطقه، آذربایجان است که چنین به نظر میرسد ایران گام نخست را با امضای قرارداد سوآپ سهجانبه، هوشمندانه برداشته است و برای تقویت و توسعه روابط در آینده از طریق دیپلماسی سازنده و فعال میتواند به این مهم دست یابد. از دیگر سو موقعیت راهبردی ایران در نزدیکی دارندگان بزرگ ذخایر گازی سبب میشود که برای تصاحب سهم ۱۰ درصدی از تجارت جهانی گاز به منابع دیگر کشورهای همسایه نیز اندیشید تا بتوان با استفاده از منابع این کشورها تجارت گاز در منطقه با محوریت ایران را شکل داد.
با همه این اوصاف، بسیاری از ناظران داخلی و خارجی اقتصاد میگویند برگ برنده ایران، استفاده از فرصتهای ترانزیتی است که گویا راهبرد آمریکا برای منزوی کردن ایران از این مسیر به بنبست رسیده است. سوآپ سبب وابسته شدن کشورهای حوزه مرز شمالی به کشور میشود که این موضوع تحکیم و تقویت روابط سیاسی و ثبات سیاسی در منطقه را نیز در پی خواهد داشت.
اگرچه حجم قرارداد سوآپ گاز ترکمنستان از مسیر ایران به آذربایجان بالا نیست، اما آغاز آن را باید به فال نیک گرفت، زیرا با حل مشکلات اقتصادی و افزایش تولید نفت و گاز در کشور، ایران میتواند ثابت کند نهتنها عرضهکننده نفت و گاز تولیدی خود است، بلکه میتواند مسیر مناسب و امنی برای انتقال نفت و گاز کشورهای همسایه به اشکال مختلف باشد. اگر دیپلماسی انرژی را حرفه، فعالیت و مهارت روابط بینالمللی بدانیم، قرارداد سوآپ گاز در این قالب قرار میگیرد و همسو با دیپلماسی انرژی کشور است.
ترکمنستان و دولت وقت افغانستان تلاش داشتند با اجرای طرح انتقال گاز ترکمنستان – افغانستان – پاکستان – هند موسوم به تاپی (TAPI) ایران را یکبار برای همیشه از معادلات گازی منطقه خارج کنند. حالا شرایط تغییر کرده و دولتهای ذینفع متوجه این واقعیت شدهاند که تا زمان تحقق تاپی خیلی باید صبر کنند. سرمایهگذاری سنگینی هم لازم است که حالا هیچ سرمایهگذاری در شرایط پر ابهام منطقه حاضر به ورود نیست. در هر صورت این حالا نخستین پنجره راهبردی گازی ایران به همسایگان و شاید قدم کوچکی است، اما همیشه مسافتهای طولانی با قدمهای کوچک طی میشوند.
به گفته تحلیلگران، ترکمنستان دسترسی به آبهای آزاد برای ورود به بازارهای صادراتی را در سر میپروراند و در این میان ایران گزینه مهمی است، زیرا بهراحتی میتواند به آبهای جنوبی دسترسی یابد و گاز خود را صادر کند و در صورت تحقق این موضوع در آینده ما نیز از آن منتفع خواهیم شد.
روز گذشته هیئت ترکمنستان با وزیر نفت کشورمان دیدار داشتند که بر اساس این دیدار قرار شد تا امروز اسنادی میان دو کشور به امضا برسد، آنطور که جواد اوجی گفته زیرساخت کافی برای واردات و سوآپ گاز وجود دارد، برای انتقال ۴۰ میلیون مترمکعب گاز در روز یا ۱۰ تا ۱۵ میلیارد مترمکعب در سال آمادگی داریم.
بیشتربخوانید:ایران واردکننده گاز میشود؟