اقتصاد۲۴- سهم قابل توجه هزینههای خوراکی ناسالم از کل هزینههای خوراکی خانوار، میتواند هشداری باشد که در بلندمدت عواقب اقتصادی، اجتماعی و سلامت را در پی داشته باشد. این مسئله که بیشترین تأثیر آن در میان قشرهای کمدرآمد و متوسط جامعه دیده میشود، ریشه در عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارد و در مطالعات مختلفی عواقب آن مورد بحث قرار گرفته است.
یکی از دلایل اصلی این تغییر، افزایش چشمگیر قیمت مواد غذایی سالم مانند میوهها، سبزیجات، گوشت و محصولات لبنی است. این افزایش قیمت، خانوارهای کمدرآمد را وادار به انتخاب گزینههای ارزانتر، اما ناسالمتر کرده است. از سوی دیگر، سبک زندگی مدرن که با کمبود وقت برای تهیه غذاهای خانگی همراه است، گرایش به مصرف غذاهای آماده و نوشیدنیهای صنعتی را افزایش داده است. سهولت دسترسی و مصرف این اقلام، موجب شده است تا بهجای وعدههای غذایی سالم و متعادل، مواد غذایی ناسالم جایگزین شوند.
تبلیغات گسترده نیز نقش بسزایی در افزایش مصرف دخانیات و نوشابهها دارد. صنعت دخانیات و تولیدکنندگان نوشیدنیهای ناسالم با استفاده از بستهبندیهای جذاب و پیامهای تبلیغاتی فریبنده، این محصولات را بهویژه در میان جوانان و نوجوانان ترویج میدهند. علاوه بر این، فشارهای اقتصادی و استرسهای روانی ناشی از شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز یکی دیگر از عوامل مؤثر بر افزایش مصرف این اقلام است. برای بسیاری از افراد، استفاده از دخانیات یا نوشیدنیهای ناسالم بهعنوان راهی برای کاهش اضطراب و استرس بهکار میرود که این موضوع در قشرهای آسیبپذیر جامعه مشهودتر است.
بررسی دادههای هزینه درآمد خانوار در سال ۱۴۰۲ نشان میدهد گروه نوشابهها، غذاهای آماده و دخانیها سهم قابل توجه ۸.۳۳ درصدی از هزینههای خوراکی خانوار را به خود اختصاص داده است. در سال گذشته، سهم گروه مذکور برابر با ۷.۰۶ درصد بوده است. بررسی سری زمانی دادهها نشان میدهد سهم این گروه از هزینههای خوراکی خانوار در بین سالهای ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۷ صعودی بوده است و در سال ۱۳۹۷ به اوج خود رسیده است. همچنین در سال ۱۳۹۹، سهم این گروه به پایینترین میزان خود در ده سال گذشته در بین هزینههای خانوار رسید. با این حال، از سال ۱۳۹۹ این گروه مجدد روندی صعودی را در پیش گرفته است و در سال جاری نیز افزایش قابل توجهی نسبت به سال پیش از خود را تجربه کرده است.