اقتصاد ۲۴– دهه ۱۳۹۰ دهه خوبی برای اقتصاد ایران نبوده و این تقریبا در تمامیِ شاخصههای اقتصادی کشور در سراسر این دهه قابل ردیابی است.
بررسیها نشان میدهند که ایرانیها طی سالهای اخیر به شدت فقیر شده اند و شدت این افت درآمد هم به اندازهای بوده که خروج از آن و بازگشت به سطوحِ پیشین، میتواند سالها (حتی شاید دهه ها) زمان ببرد.
دولت سیزدهم به ریاست ابراهیم رئیسی، اما اعلام کرده که میخواهد این وضعیت را تغییر بدهد. در این نوشتار، ابتدا نقبی میزنیم به عمق وخامت وضعیت اقتصاد ایران در دهه ۱۳۹۰ و سپس به این پرسش میپردازیم که آیا ممکن است با حفظ روندهای کنونی، دولت سیزدهم بتواند این وضعیت را تغییر دهد یا نه؟
اما عمق تخریب وضعیت اقتصاد ایران در دهه ۱۳۹۰ چقدر بوده است؟ پاسخ مختصر و مفید به این پرسش این است: بسیار زیاد.
متوسط رشد اقتصادی در سراسر سالهای دهه ۱۳۹۰ خورشیدی تقریبا برابر با صفر بوده است. (از باب مقایسه، این نرخ برای دهه ۱۳۸۰ خورشیدی حدود ۵ درصد بوده است.)، اما این به چه معنا است؟
از سال ۱۳۳۸ (یعنی سالِ آغازِ ثبت آمارهای اقتصادی در ایران به صورت مدون) تا پایان سال ۱۳۵۵، تولید ناخالص داخلی ایران در یک روند صعودی از ۴۴ هزار میلیارد به ۲۴۲ هزار میلیارد ریال (به قیمتهای ثابت سال ۱۳۷۶) رسیده است. در واقع اندازه اقتصاد ایران طی ۱۷ سال، ۵.۵ برابر شده است.
اگر قرار بود این اتفاق از سال ۱۳۸۳ تا پایان سال ۱۴۰۰ خورشیدی رخ دهد (یعنی تقریبا در فاصله ۱۷ سالهای که دولتهای محمود احمدی نژاد و حسن روحانی در ایران بر سر کار بوده اند)، اقتصاد ایران اکنون باید نزدیک به ۸۴۵ میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی میداشت. (محاسبه بر اساس دادههای بانک جهانی، با فرض تولید ناخلی داخلی ۱۵۳ میلیارد دلاری ایران در سال ۲۰۰۳ میلادی)
با تولید ناخالص داخلی ۸۴۵ میلیارد دلاری، اقتصاد ایران امروز میتوانست در جایگاه ۱۸ در جهان باشد، یعنی پس از اقتصاد «هلند» و قدرتمندتر از اقتصادهایی مانند «سوئیس» (با ۷۵۲ میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی)، «ترکیه» (با ۷۲۰ میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی) و «لهستان» (با حدود ۶۰۰ میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی).
نکته اینجا است که تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۱۳۹۹ (با احتساب دلار نیماییِ ۲۴ هزار تومانی)، معادل ۱۹۱ میلیارد دلار برآورد شده و از این نظر، ایران پایینتر از «پاکستان» و تنها کمی بالاتر از «عراق» قرار گرفته است. (محاسبات بر اساس همان دادههای بانک جهانی انجام شده است.)
این دادهها همچنین نشان میدهند که اقتصاد ایران اکنون در واقع همان جایی ایستاده که نزدیک به ۱۷ تا ۱۹ سال پیش ایستاده بود. به عبارت دیگر، در این فاصله زمانی، جمعیت ایران از حدود ۶۵ میلیون نفر به حدود ۸۵ میلیون نفر رسیده، اما ابعاد «کیک اقتصاد ایران»، همان است که بود. این یعنی به طور متوسط، تک تکِ ایرانیها فقیرتر شده اند.