اقتصاد۲۴ – چیزی حدود چهار سال پیش خبر آمد که وزارت کشاورزی بنا دارد برای مهار بیابانزایی در خوزستان، ۱۴ هزار هکتار نهال در این استان بکارد. دولت برای اجرای این طرح تصمیم گرفت در کانون ریزگردها کانال هویزه را احداث کند و سر این موضوع اختلافات فراوانی بین کارشناسان منابع آب و محیط زیست ایجاد شد. مشکل به همینجا ختم نشد و دولت بنا داشت در زمینهای تشنه خوزستان درختان غیربومی از جمله کهور آمریکایی بکارد که به عقیده کارشناسان این گونه نهتنها بهعنوان گونه مهاجم به شمار میآمد که میزان مصرف آب آن بسیار بالا بود و میتوانست بحران آب در خوزستان را تشدید کند و البته کاشت درخت، قرار بود در زمینهای مردم انجام شود و کشاورزان و اهالی منطقه تهدید شده بودند که در صورت ازبینرفتن درختان با آنها برخورد میشود، در نتیجه اهالی منطقه با بهانههایی مانند نبود آب و چرای دام تلاش میکردند مانع از درختکاری اجباری در زمینهایشان شوند. این فقط یک نمونه تجربه جنگلکاری بدون پشتوانه مطالعاتی مناسب است و سالهاست اخبار مختلفی در این زمینه اعلام میشود. در آذر سال ۹۸ سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری اعلام کرد کاشت ۱۴ میلیون نهال را در ۳۱ استان کشور شروع کردهاند یا در فروردین ۹۷ سازمان منابع طبیعی از کاشت هزارو ۱۰۰ هکتار جنگل در جنوب استان بوشهر خبر داد و در هفتم مرداد ۹۴ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سمنان از ۴۵۰ هکتار جنگلکاری در مهدیشهر و دامغان گفت و…. اما نتیجه این همه طرحهای پرهزینه چه شد؟
براساس اعلام سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در پنجم تیر ۱۴۰۱ مساحت استانهای بیابانی ایران ۶۶ درصد افزایش داشته و شمار استانهای بیابانی کشور از ابتدای برنامه چشمانداز ۲۰ ساله از ۱۴ استان به ۲۱ استان رسیده و در واقع تنها ۱۰ استان ایران هنوز بیابانی نشده است! همچنین جنگلهای زاگرس که حدود ۴۰ درصد جنگلهای ایران را تشکیل میدهند در وضعیت نامساعدی به سر میبرند و براساس آمار همین سازمان حدود یکسوم این جنگلها خشکیدهاند! با این حال دوباره وزارت کشاورزی از طرح پرهزینه دیگری صحبت میکند که بنا دارد براساس آن یک میلیارد نهال در کشور بکارد! طرحی که کارشناسان سرنوشت آن را مشابه سایر طرحهای جنگلکاری میدانند؛ هزینهتراشی و گسترش بیابانها در ایران!
چندی پیش مراسمی با حضور دستگاههای مختلف دولت و با عنوان پویش ایران سرسبز، ایران قوی و یک نهضت جهادی برگزار شد. در این برنامه طرحی هم معرفی شد با عنوان «طرح نهضت جهادی تولید و کاشت یک میلیارد اصله نهال» که بهواسطه آن قرار است طی چهار سال یک میلیارد درخت در کشور کاشته شود. طبق گفتهها این طرح با ۳۰ میلیون اصله نهال شروع خواهد شد و تا سال آینده به ۲۵۰ میلیون اصله نهال خواهد رسید.
یکم بهمن نیز سیدجواد ساداتینژاد، وزیر جهاد کشاورزی، رسما کمیته علمی ستاد مردمی کاشت یک میلیارد درخت را به دبیری رئیس مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تشکیل داده است. او تاکید کرده که این طرح متناسب با شرایط و بستر اقلیمی و مکانیابی درست انجام شود و وعده داده که استفاده از ظرفیتهای مردمی موجب میشود در اجرای این طرح، موفق عمل کنیم. کمی بعد رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور جزئیات بیشتری از این طرح را ارائه کرد. او درباره گونههای در نظر گرفته شده برای کاشت در این مناطق گفته: «گونههای در نظر گرفته شده برای تولید و کاشت، گونههای بومی مناسب برای پنج منطقه رویشی موجود در کشور است. برای زراعت چوب نیز گونههای مناسب برای زراعت چوب تولید میشوند. همچنین براساس آمایشهای انجامشده در هر هکتار از مناطق رویشی مختلف کشور حدود ۴۰۰ اصله نهال میتوان کاشت و یک میلیارد اصله نهال به ۲.۵ میلیون هکتار عرصه نیاز دارد».
به گفته او براساس مطالعات انجامشده طی سالهای گذشته تاجپوشش حدود شش میلیون هکتار از عرصه منابع طبیعی کمتر از ۱۰ درصد است؛ بنابراین از این عرصهها میتوان برای نهالکاری و افزایش عرصههای جنگلی بهره برد. البته او افزوده: «پس از بررسی مسائل مختلف کشور مانند کمبود آب دریافتیم که در حال حاضر فقط سه میلیون هکتار از عرصههای منابع طبیعی قابلیت تولید و کاشت نهال را دارند».
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور مثالهایی هم از این عرصهها آورده؛ اول اینکه احتمالا از حدود ۴۰ هزار روستا در کشور که در اطراف بخش قابل توجهی از آنها عرصههای منابع طبیعی وجود دارد، در قالب ایجاد پارکهای روستایی استفاده شود. یعنی به مردم نهال ارائه شود تا بکارند و فضای سبز ایجاد کنند. دوم اینکه، چون براساس ماده ۲۲ قانون هوای پاک باید به شهرداریهایی با ظرفیت بالای ۵۰ هزار جمعیت نهال ارائه دهیم، بخشی از کار را هم آنها پیش ببرند.
در این میان آنچه بیش از همه بر آن تأکید داشته صداقت با مردم در اجرای طرح است.