یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ – ۰۹:۲۹

اصلاحات یا نقشهای برای حذف استقلال ایران؟ قرارداد ۱۹۱۹؛ روایتی از یک قیمومت در اسناد بریتانیا
حوزه/ قرارداد ۱۹۱۹ ایران و بریتانیا، که در نهم اوت ۱۹۱۹ به امضا رسید، در ظاهر سندی برای اصلاحات و توسعه ایران بود، اما بررسی اسناد محرمانه وزارت خارجه بریتانیا که در آرشیوهای برخط سندی قابل دسترسی است، تصویری متفاوت را آشکار میسازد. این اسناد حکایت از طراحی دقیق و آهسته یک سازوکار نفوذ ساختاری بر دولت ایران دارد. این سازوکار که محور آن بر تسلط مالی و اقتصادی بریتانیا استوار بود، با تکیه بر اصلاحات نظامی، اداری و مالی، به دنبال تأسیس نوعی قیمومت غیررسمی بود. قیمومتی که اگرچه عنوان حفظ استقلال ایران را یدک میکشید، اما در عمل، ابزارهای اصلی حاکمیت ملی را به شبکهای از مستشاران بریتانیایی وابسته میکرد.

چیرگی مالی بریتانیا؛ محور اصلی پروژه
شالوده اصلی این پروژه، تسلط بر نظام مالی و اقتصادی ایران بود. مهمترین سندی که این ادعا را به اثبات میرساند، تلگراف محرمانه شماره ۷ است که در ۲۸ ژانویه ۱۹۱۹ (مصادف با ۷ بهمن ۱۲۹۷) از سوی معاون شاهنشاهی هند برای مقامات لندن ارسال شده است. در این تلگراف به صراحت آمده است: «ما با پیشنهاد اصلی کاکس همدل هستیم. اصلاح مالی اساس حیات دوبارهٔ ایران است. کنترل مالی بریتانیا خط کمترین مقاومت را برای حفظ دائمی نفوذ بریتانیا که اصل راهنمای سیاست دولت اعلیحضرت در ایران است، فراهم میکند.» [سند شماره ۱]
