اقتصاد۲۴ -در حالی که همچنان درباره مزایای اصلاح پولی و حذف چهار صفر، بحثهای بسیاری میان اقتصاددانان مطرح است، بانک مرکزی نخستین بار درمرداد سالجاری با رونمایی از ایران چکهای ۵۰ هزارتومانی که چهار صفر آن کمرنگ شده بود، خود را برای اجرای اصلاح پولی آماده کرد. روندی که طی روزهای اخیر بار دیگر با رونمایی از چهار قطعه اسکناس جدید شامل هزارتومانی، دو هزارتومانی، ۵ هزار تومانی و ایران چک ۱۰۰ هزارتومانی، شدت گرفت به طوری که صفرهای اعداد انگلیسی به طور کامل حذف شدهاند. مسئولان بانک مرکزی به این اسکناسهای جدید «اسکناسهای بین نسلی» میگویند، چرا که در صورت اجرایی شدن طرح حذف چهار صفر همچنان امکان استفاده را خواهد داشت.
با اسکناسهای جدیدی که از سوی بانک مرکزی رونمایی شده است، درواقع شکل جدید اسکناسهای نسل جدید را میتوان مشاهده کرد. اسکناس هزارتومانی با حذف چهار صفر دراعداد انگلیسی همان اسکناس یک تومانی شده است و اسکناسهای ۲ و ۵ هزارتومانی نیز به ترتیب ۲ و ۵ تومانی شدهاند. ایران چک ۱۰۰ هزارتومانی نیز در شمایل جدید به یک اسکناس ۱۰۰ تومانی تبدیل شده است.
اما درکنار حذف صفرهای انگلیسی و کمرنگ شدن صفر اعداد فارسی، نکته مهم دیگر بازگشت دوباره اسکناسهای خرد به چرخه تولید است. هرچند هیچگاه بهصورت رسمی اسکناسهای خرد مانند هزارتومانی از چرخه تولید کنار نرفته بود، اما در سالهای اخیر تولید چندانی نیز نداشته است، اما با رونمایی از اسکناسهای جدید قرار است دوباره هزارتومانی و دوهزارتومانی بهصورت گسترده چاپ و توزیع شود.
درواقع قرار بود تا طبق برنامه بانک مرکزی و همچنین رفرم پولی مسکوکات بتدریج جای اسکناسهای خرد را بگیرد، چرا که پس از رفرم بخصوص در واحد خرد تومان (قران) اسکناس دیگر کارآیی ندارد. اما مشکل اصلی برای ضرب و توزیع مسکوکات این است که هم اکنون ارزش فلز مسکوکات از ارزش مبادلاتی آنها بالاتر رفته است. به گفته عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی هزینه ضرب هر سکه ۵۰۰ تومانی بالغ بر ۸۲۰ تومان است. این موضوعی است که باعث شده است تا در سالهای اخیر ذوب مسکوکات توسط برخی از دلالان مشاهده شود تا با تبدیل کردن مسکوکات به شمش فلز درآمد بیشتری به دست بیاورند. برهمین اساس یکی از موانع اصلی جایگزینی مسکوک با اسکناس همین صرفه اقتصادی آن است. چه آنکه سرانه مسکوک در ایران به ازای هر ایرانی ۲۵ است درحالی که این عدد در سایر کشورها سه رقمی گزارش شده است. اما سرانه اسکناس ۱۰۹ اعلام شده است که از میانگین جهانی آن بالاتر است. براساس اعلام بانک مرکزی، درمجموع حدود ۸ میلیارد قطعه اسکناس درکشور در گردش است ضمن اینکه سالانه یک میلیارد قطعه اسکناس نیز بهدلیل عمرپایین امحا میشود.
از سوی دیگر شیوع ویروس کرونا در یکسال اخیر نیز باعث شده است تا میزان استفاده از مسکوکات بشدت کاهش یابد و هرچند نظام پرداخت الکترونیک تا حدود زیادی جای اسکناس را هم گرفته است، اما در ایام کرونا استفاده از اسکناس درمقابل مسکوک قابل قبولتر به نظر میرسد. آنطور که همتی اشاره کرده با اجرای این طرح سکههای یک و دو تومانی ضرب میشود که جای اسکناسهای هزار و دوهزار تومانی فعلی را خواهد گرفت و به این ترتیب نقش مسکوکات نیز در مبادلات خرد مردم بیشتر میشود.