سهشنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ – ۱۴:۳۰
کارشناس طبقهبندی و فهرستنویسی اسناد آستان قدس رضوی؛
اسناد تاریخی، جایگاه اربعین در فرهنگ شیعی را تبیین میکند
حوزه/ خانم صدریان، با اشاره به اسناد تاریخی موجود در گنجینه رضوی درباره اربعین حسینی، گفت: این اسناد از جایگاه ویژه اربعین در فرهنگ شیعی، ساختار موقوفاتی آستان قدس رضوی و نقش این آیین در استمرار پیام عاشورا در طول تاریخ حکایت دارد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، کبری صدریان، کارشناس طبقهبندی و فهرستنویسی اسناد آستان قدس رضوی، در سیصدمین برنامه «سهشنبههای علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی» که با موضوع بررسی «اربعین حسینی در آیینه اسناد و موقوفات آستان قدس رضوی» به صورت حضوری و مجازی در تالار اندیشه کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی برگزار شد، به تبیین جایگاه تاریخی این مناسبت در اسناد و مدارک برجایمانده از دورههای مختلف تاریخی پرداخت.
وی با اشاره به اینکه این نشست به مناسبت اربعین حسینی و با هدف معرفی بخشی از میراث مکتوب و اسنادی آستان قدس رضوی برگزار شده است، اظهار کرد: بررسی اسناد تاریخی نشان میدهد اربعین حسینی در ساختار اداری، فرهنگی و موقوفاتی آستان قدس رضوی جایگاهی ویژه داشته و این آیین در طول تاریخ با پشتوانه سنت وقف و مدیریت سازمانیافته، استمرار یافته است.
صدریان افزود: موضوع این پژوهش در سه بخش شامل پیشینه تاریخی و تکوین جاذبه اربعین حسینی، جایگاه اربعین در جغرافیای اداری و ساختار موقوفاتی آستان قدس رضوی و همچنین نقش اربعین در تاریخ معاصر مشهد از مناسک مذهبی تا حماسه اجتماعی بررسی شده است.
وی با بیان اینکه اربعین در فرهنگ شیعی صرفاً یک مناسبت تقویمی برای بزرگداشت چهلم شهادت امام حسین(ع) نیست، تصریح کرد: اربعین نقطه پیوند شهادت با پیامرسانی، احیای ارزشهای عاشورا و استمرار تاریخی نهضت سیدالشهدا(ع) است.
این کارشناس اسناد آستان قدس رضوی ادامه داد: واقعه عاشورا در دهم محرم سال ۶۱ هجری رخ داد، اما حیات تاریخی این نهضت با اربعین حسینی وارد مرحلهای تازه شد؛ چراکه اربعین توانست پیام عاشورا را از یک واقعه تاریخی به یک جریان زنده و ماندگار تبدیل کند.
وی هدف از این پژوهش را بازخوانی جایگاه اربعین حسینی از منظر تاریخی و آیینی و بررسی نحوه برگزاری و مدیریت این مناسبت در حوزه نفوذ معنوی آستان قدس رضوی عنوان کرد و گفت: اسناد موجود نشان میدهد چگونه یک مناسبت مذهبی با تکیه بر سنت حسنه وقف و نظام اداری یکی از کهنترین نهادهای مذهبی ایران، یعنی آستان قدس رضوی، سامان یافته و استمرار پیدا کرده است.
پیشینه تاریخی اربعین؛ از نخستین زیارت تا شکلگیری اجتماع شیعی
صدریان در ادامه با اشاره به نخستین زائران مرقد امام حسین(ع) اظهار کرد: بر اساس منابع معتبر تاریخی، اربعین با بازگشت کاروان اسرای اهلبیت(ع) به کربلا و همچنین نخستین زیارت مرقد مطهر امام حسین(ع) توسط جابر بن عبدالله انصاری، صحابی بزرگ پیامبر اکرم(ص)، و عطیه بن سعد کوفی پیوند خورده است.
وی افزود: این رویداد تاریخی فراتر از یک سوگواری شخصی بود و نخستین هسته اجتماع شیعیان در کنار مرقد سیدالشهدا(ع) را شکل داد؛ چراکه زیارت اربعین از همان آغاز با عنصر معرفت، آگاهی و تبیین پیام عاشورا همراه شد.
کارشناس طبقهبندی و فهرستنویسی اسناد آستان قدس رضوی خاطرنشان کرد: حضور حضرت زینب کبری(س) و امام سجاد(ع) در مسیر بازگشت به کربلا و پیوند دادن مصائب اهلبیت(ع) با پیام قیام حسینی، الگویی از زیارت همراه با معرفت و بیداری را در تاریخ تشیع بنیان گذاشت.
صدریان با اشاره به مفهوم «مغناطیس حسینی» بیان کرد: این جاذبه عظیم که در طول قرنها دلهای مؤمنان را به سوی کربلا سوق داده، همان شعلهای است که از واقعه عاشورا آغاز شد و در اربعین تجلی یافت.
وی با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره آغاز جاذبه مغناطیسی امام حسین(ع) در روز اربعین، گفت: این جاذبه تاریخی تنها محدود به یک دوره خاص نیست، بلکه امروز نیز میلیونها انسان را در مسیر زیارت اربعین به حرکت وامیدارد.
کارشناس طبقهبندی و فهرستنویسی اسناد آستان قدس رضوی ادامه داد: سنت زیارت اربعین با وجود فراز و فرودهای تاریخی و مخالفتها و محدودیتهای مختلف، همواره به عنوان یکی از شعائر مهم شیعه استمرار داشته است.
صدریان با استناد به آثار عالمان شیعه از جمله شیخ مفید در کتاب «مزار الشیعه» گفت: تأکید منابع حدیثی و کلامی بر زیارت اربعین نشاندهنده جایگاه این آیین در حفظ پیوستگی اعتقادی و هویتی جامعه شیعی در طول تاریخ است.