چه کسی تاریخ هنر معاصر را مینویسد؟
از مسئله قدرت انتخاب تا ضرورت ساختن نظریهای میانجی برای تاریخ هنر ایران
سومین نشست از سلسلهنشستهای «پرسشهای اکنون» با عنوان «چه کسی تاریخ هنر معاصر را مینویسد؟»، دوشنبه ۲۶ مردادماه ۱۴۰۵، با حضور بهرنگ صمدزادگان و سیامک دلزنده و دبیری حسین گنجی در کتابخانه موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، این نشست، پس از دو گفتوگوی پیشین درباره «چه چیزی معاصر است؟» و «نسبت هنر معاصر با نهاد چیست؟»، اینبار مسئله را از چیستی هنر معاصر و نقش نهادها به چگونگی ساختهشدن روایت تاریخی آن گسترش داد؛ اینکه چه کسانی، چه نهادهایی و بر اساس چه معیارهایی تعیین میکنند کدام هنرمند، اثر یا جریان وارد تاریخ شود و کدام در حاشیه بماند.
حسین گنجی در آغاز نشست با تفکیک میان «گذشته» و «تاریخ» صورت اصلی مسئله را مطرح کرد. او گفت آنچه از یک دوره هنری باقی میماند، تمام رخدادهای آن دوره نیست؛ از میان هزاران هنرمند، اثر، نمایشگاه، مجله، گالری و تجربه هنری، تنها بخشی ثبت و آرشیو میشود، بخشی وارد دانشگاه و موزه میشود و بخشی نیز از روایت تاریخی کنار میماند. گنجی تأکید کرد: «گذشته آن چیزی است که اتفاق افتاده؛ اما تاریخ، صورتی است که ما از آن گذشته میسازیم.» از همین منظر، پرسش «چه کسی تاریخ هنر معاصر را مینویسد؟» صرفاً درباره حرفه مورخ هنر نیست، بلکه درباره سازوکار انتخاب، ثبت، حذف و بهیادسپاری است.
سیامک دلزنده در پاسخ، بر ضرورت وجود «چارچوب نظری» برای تبدیل رخداد به روایت تاریخی تأکید کرد. از نگاه او، انباشت واکنشها، خاطرات، گزارشها و دادهها بهخودیخود تاریخ نمیسازد. یک رویداد هنری میتواند از منظرهای اخلاقی، سیاسی، زیباییشناختی یا اجتماعی تفسیر شود، اما تا زمانی که این دادهها در یک دستگاه مفهومی و روایی مفصلبندی نشوند، هنوز با تاریخنگاری فاصله دارند. در این معنا، کار مورخ صرفاً گردآوری سند نیست؛ او باید بتواند میان رخدادهای پراکنده رابطه برقرار کند و از خلال آنها گزاره و روایت بسازد.