شفقنا- دکتر پویا جبلعاملی اقتصاددان در روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: بازار وجوه وامدادنی (Loanable Funds Market) بازاری است که پساندازکنندگان و وامگیرندگان با یکدیگر به مبادله میپردازند. به زبان ساده، این بازار جایی است که عرضه وجوه از طرف کسانی است که درآمد خود را پسانداز میکنند -خانوارها، شرکتها و گاهی دولت- به کسانی که وجوه را تقاضا میکنند یعنی افرادی که برای سرمایهگذاری یا مصرف به منبع مالی نیاز دارند -شرکتها، خانوارها، و دولت- منتقل میشود.
بانکها واسطهگران مالی این بازار هستند. به عبارت دیگر، بانکها خود عرضهکننده و تقاضاکننده اصلی وجوه نیستند. در حقیقت بانکها، مازاد درآمد شهروندان را میگیرند و با جمعآوری پساندازهای کوچک و بزرگ پراکنده، آنها را مبدل به بستههای وام میکنند و به متقاضیان میدهند. بانکها اعتبار وامگیرندگان را ارزیابی میکنند، ریسک را مدیریت میکنند و هزینه جستوجو و عقد قرارداد را کاهش میدهند. در واقع بدون بانکها، ارتباط مستقیم بین میلیونها پساندازکننده و وامگیرنده عملا رخ نمیداد. البته به جز بانکهای تجاری واسطهگران مالی دیگری در بازار وجوه وامدادنی وجود دارند؛ اما بخش عمده کار توسط بانکهای تجاری انجام میشود.
در این بازار، نرخ بهره مانند قیمت عمل میکند. اگر نرخ بهره بالا برود، افراد بیشتر پسانداز میکنند، بنابراین عرضه وجوه افزایش مییابد. اما نرخ بهره بالاتر باعث میشود افراد و شرکتها کمتر وام بگیرند، بنابراین تقاضای وجوه کاهش مییابد. در نقطهای که عرضه و تقاضا برابر شوند، نرخ بهره تعادلی تعیین میشود. مانند هر بازاری اگر دولت (اینجا بخوانید بانک مرکزی) اقدام به قیمتگذاری کند، بازار دچار کمبود یا مازاد میشود. ازآنجاکه بانک مرکزی ایران نرخ بهره واقعی را منفی و بسی کمتر از نرخ بهره تعادلی قرار میدهد، بازار وجوه وام دادنی همیشه با کمبود مواجه است.