شفقنا- علیرضا رجایی، کارشناس ارشد روابط بینالملل در یادداشت روزنامه اعتماد نوشت: پنج سال پس از خروج امریکا و بازگشت طالبان به قدرت، افغانستان وارد مرحلهای شده است که در آن، مساله اصلی دیگر صرفا منازعه میان طالبان و مخالفان آن نیست. این کشور به نقطه تلاقی روندهای امنیتی، قومی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده و تحولات آن میتواند فراتر از مرزهای افغانستان، بر پاکستان، آسیای مرکزی، چین و ایران اثر بگذارد. در این میان، تحولات اخیر بدخشان اهمیت ویژهای دارد.
آنچه در این منطقه در حال وقوع است، تنها یک درگیری محلی میان نیروهای طالبان و یک فرمانده ناراضی نیست، بلکه میتواند بخشی از یک مساله عمیقتر در ساختار قدرت طالبان باشد: چگونه میتوان میان تمرکز قدرت در رهبری مرکزی، ترکیب قومی نیروها و فرماندهان محلی، کنترل منابع و ضرورت حفظ انسجام نظامی تعادل برقرار کرد؟ پاسخ به این پرسش، برای فهم آینده طالبان و محیط امنیتی شرق ایران اهمیت زیادی دارد.
جمعهخان فاتح؛ یک اختلاف محلی یا نشانهای از شکاف ساختاری؟ در ماههای اخیر، نام «جمعهخان فاتح» فرمانده تاجیکتبار طالبان در بدخشان، به یکی از نشانههای مهم اختلافات درونی این گروه تبدیل شده است. گزارشهای منتشر شده حاکی از آن است که اختلاف میان فاتح و رهبری طالبان بر سر مسائلی ازجمله خلع سلاح نیروهای وفادار به او، کاهش نفوذش در بدخشان، انتصابات اداری و کنترل منابع معدنی تشدید شده است. حتی تلاشهایی برای انتقال او به خارج از بدخشان و پیشنهاد مسوولیتهایی در ساختار مرکزی طالبان نیز با مقاومت او روبهرو شده است. در ماه ژوئن نیز گزارشهایی از اعزام نیروهای طالبان برای کنترل وضعیت و حتی تلاش برای بازداشت فاتح منتشر شد. پس از آن، هیاتهای بلندپایه طالبان برای مذاکره با وی به بدخشان رفتند و رییس ستاد ارتش طالبان نیز در این روند نقش داشت. این مجموعه تحولات نشان میدهد که مساله فاتح برای رهبری طالبان صرفا یک اختلاف اداری ساده نبوده است.