سالها شبکههای اجتماعی و گوشیهای هوشمند متهم بودند که کتاب را از زندگی مردم بیرون راندهاند؛ اما حالا ماجرا شکل دیگری پیدا کرده است. از «بوکتاک» و «بوکستاگرام» گرفته تا رونق دوباره کتابفروشیها و کتابهای صوتی، کتاب در همان فضایی که قرار بود رقیبش باشد دوباره دیده میشود. با این حال، یک پرسش جدی همچنان باقی است؛ مردم امروز واقعاً بیشتر کتاب میخوانند یا فقط کتابخوانی را به یکی دیگر از سبکهای زندگی در شبکههای اجتماعی تبدیل کردهاند؟
به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، سالهاست یک جمله تکرار میشود: مردم دیگر کتاب نمیخوانند. گوشیهای هوشمند، شبکههای اجتماعی و ویدئوهای کوتاه آمدهاند تا جای کتاب را بگیرند و نسل جدید را از خواندن دور کنند. اما ماجرا به این سادگی نیست. درست در همان فضایی که قرار بود کتاب را کنار بزند، موج تازهای از علاقه به مطالعه شکل گرفته است؛ از باشگاههای کتابخوانی سلبریتیها گرفته تا صفحههایی که عکس و ویدئوی کتاب منتشر میکنند.
حالا کتاب فقط چیزی برای خواندن نیست؛ گاهی بخشی از سبک زندگی و حتی استایل آدمهاست. برندهای مطرح مد هم این تغییر را دیدهاند و ادبیات را وارد دنیای خود کردهاند. دیور، کوچ، میو میو و شانل در سالهای اخیر سراغ کتاب و رویدادهای ادبی رفتهاند. در شبکههای اجتماعی هم «BookTok» و «Bookstagram» میلیونها کاربر را دور کتاب جمع کردهاند.
به زبان سادهتر، ممکن است کسی کتاب را برای خواندن نخرد؛ برای عکس گرفتن بخرد. این انتقاد را نمیشود کاملاً نادیده گرفت. شبکههای اجتماعی اساساً بر دیدهشدن بنا شدهاند و طبیعی است که حتی مطالعه هم از این قاعده تأثیر بگیرد. اما از طرف دیگر، شاید همین تصویرسازی باعث شود کسی که تا دیروز هیچ علاقهای به کتاب نداشته، برای نخستین بار سراغ یک کتاب برود.
سلبریتیها وارد میشوند
ممکن است فردی صبح چند صفحه کتاب کاغذی بخواند، در مسیر رفتوآمد کتاب صوتی گوش دهد و شب چند صفحه دیگر را در تلفن همراهش بخواند. کتاب صوتی هم در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته است. انجمن ناشران انگلیس اعلام کرده درآمد کتابهای صوتی دیجیتال در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۰ درصدی به ۲۵۵ میلیون پوند رسیده است.این تغییر شاید به ما بگوید که کتاب قرار نیست الزاماً با همان شکل قدیمی خودش باقی بماند.
سینما هم هنوز میتواند کتاب بفروشد
از طرف دیگر، هنوز میلیونها نفر کتاب نمیخوانند و صرفاً حضور کتاب در شبکههای اجتماعی به معنای افزایش عمق مطالعه نیست.
پس شاید بهتر باشد به جای اینکه بگوییم «اینستاگرام جای کتاب را گرفته»، بگوییم اینستاگرام شکل مواجهه ما با کتاب را تغییر داده است. کتاب از قفسه بیرون آمده، وارد گوشی شده، در ویدئوهای کوتاه دیده میشود، دربارهاش بحث میشود و حتی گاهی تبدیل به بخشی از استایل آدمها میشود.