دلیل جریان اربعین این است که علاوه بر زیارت، میخواهد فریاد بزند که حسین بن علی (ع) پیروز این میدان است و او زمینهساز پیروزی حجت خدا و فرزند عزیزش، امام عصر (ارواحنا فدا) خواهد بود؛ بنابراین اربعین مقدمهای است برای ظهور حضرت حجت (عج) و این خورشید عالمتاب باید روز به روز بیشتر نمایان و به جامعه معرفی شود
جوان آنلاین: پیادهروی اربعین، فراتر از یک زیارت صرف، فریاد پیروزی امام حسین (ع) و مقدمهای برای ظهور امام زمان (عج) است. به همین دلیل، زیارت امام حسین (ع) در اربعین فضیلت ویژهای دارد، اما شور اربعینی باید با شعور حسینی و عاشورایی همراه باشد تا زائر را به این درک برساند که تمام زندگی و مرگ خود را در مسیر اهلبیت (ع) قرار دهد و همچون ایشان زندگی کند. بر همین اساس زائران باید از فرصتهای بینظیری که در این حرکت میلیونی فراهم شده است، نهایت بهره را ببرند، فرصتهایی چون: پناه با امام حسین (ع)، طلب آبرو و عزت، تقویت معنویت و جهاد اکبر، نمایش وحدت، افزایش عشق به اهلبیت (ع) و باورهای دینی. مهمتر از همه اینکه حالوهوای اربعینی را پس از بازگشت از سفر نیز در دلهایشان حفظ کنند تا حسینی بمانند و راه و رسم آن حضرت را در زندگی روزمره خود پیاده کنند. حجتالاسلام والمسلمین ابراهیم بهاری، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با «جوان» در این باره گفت: «پس از بازگشت از اربعین، حفظ روحیه زیارت و رعایت صفات مؤمنان مانند فروتنی در رفتار، ضروری است. «فنا» به معنای پناهگاه امن است که درِ آن به روی تمام عاشقان امام حسین (ع) تا قیامت باز است و زیارت امام حسین (ع) بهخصوص زیارت اربعین از جمله زیارتهایی است که انسان را به مرحلهای میرساند که همواره خود را در پناهگاه الهی (فنا) احساس میکند.» متن زیر ماحصل گفتوگوی جوان با وی است که میخوانید.
مخاطبانمان را درباره فلسفه و پیشینه تاریخی پیادهروی و زیارت اربعین آشنا کنید.
پس از شهادت امام حسین (ع)، هرگز مرقد ایشان بدون زائر نمانده است. از روزی که پیکر مطهر ایشان در دوازدهم محرم سال ۶۱ هجری از سوی قبیله بنیاسد و با حضور امام سجاد (ع) به خاک سپرده شد و شهدای کربلا نیز در کنار ایشان دفن شدند، سایبانی روی قبر امام حسین (ع) قرار گرفت. امام سجاد (ع) به بنیاسد توصیه کردند به زیارت جدشان بیایند.
روایات زیادی داریم که در اولین اربعین، خود اهلبیت (ع) در کربلا حضور داشتند و زائر مرقد امام حسین (ع) بودند. قبل از رسیدن اهلبیت (ع)، در تاریخ آمده است جابر بن عبدالله انصاری و عطیه کوفی که از فقهای کوفه بودند، به زیارت امام حسین (ع) آمدند و گروهی اندک نیز در کنار قبر ایشان بودند. در دوران ائمه (ع) نیز حتی در سختترین شرایط، زیارت کربلا ادامه داشته است.
در آن زمان، چون وسیله نقلیهای نبود، بیشتر مردم پیاده به زیارت میآمدند که بسیار سخت بود، اما اهلبیت (ع) مردم را به این زیارت تشویق میکردند. یکی از مشهورترین روایات در این باره از امام حسن عسکری (ع) است که شیخ مفید در کتاب «مزار» نقل کرده است. ایشان میفرمایند یکی از پنج علامت مؤمن، زیارت امام حسین (ع) در روز اربعین است. این نشان میدهد که زیارت اربعین برای همه آزادیخواهان جهان در طول تاریخ اهمیت ویژهای دارد و باعث زنده نگه داشتن این مسئله میشود.
دلیل آن این است که چهلمین روز شهادت امام حسین (ع)، در واقع اعلام پیروزی لشکر ایشان است. در روز عاشورا وقتی کسی میپرسید «پیروز این میدان کیست؟» دختر امام حسین (ع) در پاسخ میفرمودند: «پیروز این میدان ماییم.» در آن زمان شاید این حرف تعجب داشت، چون مردانشان کشته شده و خودشان اسیر بودند، اما در روز اربعین، کاروان اهلبیت (ع) سربلند برمیگردد و فتح شام را پس از ۴۲ سال تسلط بنیامیه عملاً اعلام میکنند و در واقع شعار حقیقی امام حسین (ع) را به جهانیان میرسانند. به همین دلیل ائمه ما اصرار داشتند این زیارت انجام شود.
نکته دیگری که میتوان به آن اشاره کرد این است که شخصی نقل میکند برای خداحافظی برای زیارت اربعین به خدمت امام حسن عسکری (ع) رفتم. ایشان با احترام زیادی برخورد و سپس گلایه کردند که چرا امسال خانوادهات، پسرت و عروسش را نیاوردهای؟ آن شخص گفت مشکلاتی پیش آمد و نتوانستند بیایند. دوستش به او گفت چرا حقیقت را نمیگویی؟ امام (ع) فرمودند چه شده است؟ آن شخص عرض کرد آقا، سال گذشته در مسیر این سفر، دشمنان شیعه و مخالفان اهلبیت (ع) راه ما را بستند، اموال ما را غارت کردند و پسرم و عروسم را به شهادت رساندند. امام عسکری (ع) عمامه از سر برداشتند و شروع به گریه کردند و به او تسلیت گفتند، اما نفرمودند دیگر نرو، چون خطرناک است، بلکه فرمودند وقتی به زیارت میروی، حتماً یادی از پسر و عروس خود نیز بکن و آنها را در این سفر زیارتی شریک کن. این نشان میدهد اهلبیت (ع) به این مسئله نظر خاصی داشتند.
زائران متعددی در طول تاریخ برای زیارت میآمدند. پیادهروی اربعین امروزه یک سنت شده و حتی بین علما نیز رایج بوده است. به عنوان مثال، مرحوم شیخ انصاری و مرحوم آقا نجفی صاحب جواهر حوزه علمیه را تعطیل میکردند و سه روز پیاده با شاگردانشان به زیارت امام حسین (ع) میآمدند. مردم عراق و کشورهای دیگر از جمله ایران نیز در این سفر شرکت میکردند.
در دوره حکومت حزب بعث، این جریان کاملاً متوقف شد و حتی به عراقیها نیز اجازه نمیدادند این کار را انجام دهند. ما «انتفاضه ماه صفر» را در عراق داریم که منجر به شهادت بسیاری از زائران اربعین در مسیر کربلا شد که به دست حزب بعث به شهادت رسیدند، اما پس از سقوط صدام، از سال ۱۳۸۱ شمسی (۲۰۰۳ میلادی) و از اربعین سال ۱۳۸۲ که در فروردین ماه بود، زائران آرامآرام از تمام نقاط برای این زیارت آمدند. این حرکت روز به روز شکل خاص خود را میگیرد و قطعاً مقدمه ظهور امام زمان (عج) همین حرکت اربعین است.
پیادهروی و زیارت اربعین چه درسها و تأثیراتی در ابعاد مختلف فردی، اجتماعی و بهطور کلی در سبک زندگیها دارد؟
حرکت اربعین تأثیرات شگرفی دارد. آشنایی با افکار و عقاید آزادیخواهان جهان و همچنین شنیدن صدای این تجمع عظیم مذهبی که در تاریخ بیسابقه است – جمعیتی بیش از ۲۲ میلیون نفر که پیادهروی میکنند و عدهای دیگر که با شور و اشتیاق تمام، چه در سرما و چه در گرما، از این جمعیت پذیرایی و خدمترسانی میکنند – از جنبههای مختلف فردی و اجتماعی آثار متفاوتی دارد.
درباره تأثیرات فردی میتوان گفت، وقتی انسان در این مسیر قرار میگیرد، تعهداتی به امام حسین (ع) میسپارد و امام حسین (ع) نیز به او وعدههایی میدهند. اربعین ادامه عاشوراست. در زیارت عاشورا از خدا میخواهیم زندگی و مرگ ما را شبیه زندگی و مرگ پیامبر (ص) و خاندان ایشان قرار دهد و ما را با کرامت خود عزیز گرداند و از وارثان قرار دهد. در واقع، ما از خدا میخواهیم که ما را از وارثان معنوی امام حسین (ع) قرار دهد تا در کنار امام زمان (عج) منتقم خون ایشان باشیم. این خواسته در اربعین فریاد زده میشود. امام صادق (ع) درباره زیارت اربعین میفرمایند امام حسین (ع) در سال ۶۱ هجری جان خود را فدا کردند تا بندگان خدا از جهالت نجات یابند و از سردرگمی رهایی پیدا کنند. خون امام حسین (ع) همچنان جاری است و آثار آن در محرم و اربعین، چه در فرد و چه در اجتماع، نمایان میشود. این حرکت، آگاهیبخشی و بصیرتافزایی میکند و جهاد اکبر (بیدار کردن بشریت برای حقخواهی و ظلمستیزی) را تقویت مینماید.
وقتی مسیر اربعین را با دقت مینگریم، میبینیم، جمعیت انبوهی با آگاهی کامل بازمیگردند. وحدت و اجتماع میلیونی آنها گاهی خواستههای بزرگی را رقم میزند. درباره تأثیرات فرهنگی و اجتماعی هم باید گفت، تأثیرات اربعین بر فرهنگ ما نیز قابل توجه است. خانوادهها ماهها قبل خود را برای این مسیر آماده و با نگرشی حسابشده در آن شرکت میکنند. دلیل این نگرش حسابشده این است که در این مسیر از امام حسین (ع) خواستههایی دارند و آنها را پیگیری میکنند. از ایشان میخواهند به آنها آبرو و اعتبار در دنیا و آخرت بدهد، همانطور که در دعای زیارت عاشورا میخوانیم: «خدایا! مرا در دنیا و آخرت آبرومند کن.» حدیثی نیز نقل شده که میفرماید: «اگر کسی زائر حرم امام حسین (ع) شود، در دنیا و آخرت هرگز فقیر نمیشود.» این مسائل، سبک زندگیها را به سمت معنویت سوق میدهد، عشق و علاقه به اهلبیت (ع) و آثار دینی را افزایش میدهد.
توصیه شما به حضور خانوادگی در این مراسم چیست و چه برکاتی دارد؟
حضور در این راهپیمایی هرچه باشکوهتر و با جمعیت بیشتر باشد، ارزشمندتر است، بهخصوص برای کسانی که توانایی آن را دارند. البته در این روزهای گرم، ممکن است برخی افراد مانند کسانی که نوزاد یا کودکان کمحوصله دارند، نتوانند شرکت کنند، اما جوانان، پیران و افراد میانسال که توانایی و تحملش را دارند، میتوانند با هم در این زیارت شرکت کنند و جلوه زیبای خانواده ایرانی را به نمایش بگذارند.
نکته مهم دیگر این است که افراد پس از بازگشت از این سفر نیز باید روحیه و حالوهوای زیارت را حفظ کنند. خداوند در ابتدای سوره مؤمنون، هنگام بیان صفات مؤمنان میفرماید: «مؤمنان رستگار شدند، آنان که در نمازشان فروتن هستند.» این آیه به معنای خواندن نماز از صبح تا شب نیست، بلکه منظور این است که فرد در تمام رفتار و کردار خود، مراقب باشد و خود را در فضایی شبیه به فضای نماز قرار دهد. یکی از برکات بزرگ زیارت اربعین و بهخصوص زیارت امام حسین (ع)، این است که انسان را به جایی میرساند که همیشه احساس کند در حال زیارت است، یعنی ویژگیهای یک زائر را در زندگی خود رعایت کند، حدود و مرزهایی را که اهلبیت (ع) تعیین کردهاند، پاس بدارد و در «رحمت اهلبیت (ع)» غرق شود.
در زیارت عاشورا میخوانیم: «السلام علیک و علی الارواح التی حلت بفنائک؛ سلام بر تو و بر ارواحی که در «فنای» تو حلول کردهاند.» ما به امام حسین (ع) میگوییم سلام بر توای حسین (ع) و بر شهیدانی که در «فنای» تو حل شدهاند. «فنا» به معنای پناهگاه یا محل امن است. در خانههای اعراب، فضایی حصارکشی شده بود که تحت حمایت خانواده قرار داشت و اگر کسی مرکب یا اموالی را آنجا قرار میداد، تحت حفاظت بود و کسی نمیتوانست به آن تعرض کند. ما با گفتن این جمله به امام حسین (ع) و شهیدان کربلا سلام میکنیم و منظور این است که آنها در رحمت الهی غرق شدهاند.
«فنا» (پناهگاه الهی) به روی هیچکس بسته نیست، بلکه درِ آن به روی تمام عاشقان امام حسین (ع) تا قیامت باز است. زیارت اربعین یکی از وسیعترین راههای رسیدن به این «فنا» محسوب میشود.