۱۴۰۳/۰۹/۰۳ ۱۳:۵۸
پرسش:
لطفا درباره اخلاق و آداب معلمی، براساس مبانی دینی، توضیح دهید.
پاسخ:
برترین و بزرگترین معلم، خداوند است که از باب مهربانی خویش، وظیفه ی تعلیم را برعهده ی پیامبران قرار داد و اینگونه مسیر رسیدن انسان به کمال را هموار ساخت. کسی که خلعت معلمی بر تن میکند، قدم در مسیر انسانسازی برمیدارد؛ به همین دلیل باید پیش از تعلیم دیگران، انسانیت را در وجود خود پرورش دهد. وگرنه، تعلیمی که بدون عمل باشد صرفاً تکرار کلماتی است که احتمال عمل به آن کلمات توسط دیگران ناچیز خواهد بود؛ بنابراین اگر کسی قصد دارد، در کسوت معلمی به رسالت خویش در این جهان صحه گذارد، لازم است، عامل و آراسته به آداب و اخلاق معلمی باشد تا علمآموزی را برای مخاطبان خویش شیرین گرداند.
خداوند کرامت ویژهای را برای معلمان درنظر گرفته است؛ اما این کرامت صرفا با معلم بودن و آموزشدادن حاصل نمیگردد؛ بلکه درجه ی کرامت یک معلم، متناسب با تلاشی که در جهت انسانسازی خویش و دیگران به کار میگیرد، آشکار میشود. در نگاه اسلام این کرامت زمانی به معلم تعلق میگیرد که قدم در مسیر هدایت انسانها بردارد. رسالت و مسئولیت اصلی معلم فقط آموزشدادن نیست؛ بلکه تربیت در رأس وظت در نگاه، لبخند و کلام و پرهیز از تبعیض در یاد دادن و توجه نمودن، از مهمترین مؤلفههای رفتاری و اخلاقی یک معلم است. خداوند در قرآن به پیامبر میفرماید: «فَبِمَا رَحْمَهٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ؛ پس به (برکت) رحمت الهی با آنان نرمخو (و پرمهر) شدی و اگر تندخو و سختدل بودی قطعاً از پیرامون تو پراکنده میشدند. پس از آنان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در کار(ها) با آنان مشورت کن و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن؛ زیرا خداوند توکلکنندگان را دوست میدارد».(1)
انواع رشد
برخی از معلمین تصور میکنند که مهمترین وظیفه ی آنها تعلیم است. به همین دلیل بیشترین وقت خود را به آموزش اختصاص داده و تنها درصدد رشد علمی دانشآموزان و دانشپژوهان خویش برمیآیند. حالآنکه، آنچه از رشد علمی بااهمیتتر است، رشد اخلاقی دانشآموزان است. در ادامه نیز معلم موظف است رشد اجتماعی آنان را بالا برده تا بتوانند به برکت اخلاق و علمی که دریافت کردهاند در جامعه نیز اثرگذار باشند.