اقتصاد۲۴ – سرانجام ماجرای عدم تخصیص حقابههای هیرمند که بسیاری از کارشناسان از ماهها قبل در خصوص آن هشدار میدادند، بدل به یک چالش جدی دیپلماسی میان ایران و حکومت طالبان شد.
به گزارش اعتماد، در پی ندادن حقابه ایران از رود هیرمند ابتدا پنجشنبه ۲۸ اردیبهشت ماه ابراهیم رییسی در جریان سفر استانی به سیستان و بلوچستان به طالبان اخطار داد تا سریعتر مطابق قانون و کنوانسیونهای بینالمللی حقابههای ایران از هیرمند را پرداخت کنند. رییسجمهور در سفر به سیستان و بلوچستان در سخنانی با اشاره به سابقه تاریخی و توافقات و معاهدات ایران و افغانستان درباره حقابه هیرمند تاکید کرد: «میخواهم به حاکمان افغانستان عرض کنم که این سخن بنده را مطلب عادی تلقی نکنند، بسیار جدی بگیرند؛ به مسوولان و حاکمان افغانستان اخطار میکنم که حق مردم و منطقه سیستان و بلوچستان را سریعا بدهند.» وی با اشاره به برخی ادعاهای منتشره مبنی بر اینکه سد احداث شده روی هیرمند آب چندانی ندارد یا بخشی از آن رسوبات است، تصریح کرد: «باید هر چه سریعتر این اجازه به کارشناسان ما داده شود تا این مساله را بررسی کنند، اگر کارشناسان ما این مطلب را تایید کردند، بسیار خب اشکال ندارد، در نبودن آب ما بحثی نداریم، اما اگر آب وجود دارد، این حق مردم سیستان و بلوچستان باید داده شود و ما به هیچ عنوان اجازه نمیدهیم حق مردم ضایع شود.» مقامات طالبان، اما در واکنش به این اخطار مدعی شدند: «به دلیل کم بودن حجم آب حتی در صورتی که دهانه سد نیز آبی نصیب ایران نخواهد شد.» این در حالی است که بر اساس تصاویری که ماهواره خیام منتشر کرده، نه تنها حجم آب سد به نسبت سال قبل کاهش نیافته، بلکه با افزایش چشمگیری هم مواجه شده است. موضوعی که حسین دلیریان، رییس سازمان فضایی ایران روز پنجشنبه به آن اشاره کرد و گفت که دادههای اطلاعاتی ماهواره خیام نشان میدهد که طالبان در برخی نقاط با انحراف مسیر آب و ایجاد بندهای متعدد بر سر راه آب هیرمند، مانع رسیدن آب به ایران شده است.
با مشخص شدن ابعاد و زوایای مختلف چالش، اظهارنظرهای مختلف از سوی مقامات کشور و تحلیلگران یکییکی از راه رسیدند؛ وزیر امور خارجه کشورمان اعلام کرد: «اگر لازم باشد از ابزار فشار هم برای وادار کردن آن بخش از هیات حاکمه افغانستان که همراهی نخواهند کرد با اعطای حقابه ایران استفاده خواهد شد.» یک روز پس از اظهارات امیرعبداللهیان، وزارت امور خارجه ایران نیز در بیانیهای اعلام کرد که اظهارات و مواضع مقامات جمهوری اسلامی ایران درباره حقابه هیرمند، کاملا قانونی و بر مبنای معاهده هیرمند و شرایط حاکم بر رودخانه و مبتنی بر اظهارنظرهای کارشناسی و فنی مطرح شده و همواره معطوف به احترام به اصل حسن همجواری و رعایت حقوق همسایگی بوده است.» در ادامه این بیانیه تاکید شده: «عدم اجرای معاهده و عدم تامین حقابه هیرمند از سوی افغانستان و صدور بیانیههای سیاسی بدون اقدام عملی، به هیچوجه قابل قبول نیست و جمهوری اسلامی ایران حقوق خود را برای اتخاذ تدابیر لازم محفوظ دانسته و بر مسوولیت کامل افغانستان در این خصوص تاکید دارد.» دامنه واکنشها به موضوع، اما تنها در حوزه سیاسی و دیپلماسی باقی نماند، دقایقی پس از بیانیه وزارت امور خارجه ایران، هم شخص وزیر نیرو و هم رییس اسبق سازمان محیط زیست کشورمان، نسبت به موضوع واکنش نشان دادند. از یک طرف، علیاکبر محرابیان با اشاره به اینکه عذر طالبان پذیرفته نیست، گفت: «بر اساس معاهده ۱۳۵۱ هیرمند بین ایران و افغانستان در خصوص رودخانه هیرمند، کشور افغانستان متعهد به تحویل بهنگام حقابه ایران است و آنها مکلف هستند در تحقق این امر، هرگونه مانع سیاسی و فنی ایجاد شده را رفع کنند.»