اقتصاد۲۴- مساله مهاجران افغانستانی در ایران حالا وارد یک مرحله عجیب و پیچیده شده است، بازگشت چند ده هزار نفر از افغانهای مقیم ایران به افغانستان، اما ابعاد مهم اقتصادی، سیاسی و امنیتی در پی دارد؛ که حتی اکنون و بعد از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل شاید بتوان گفت ابعاد امنیتی آن تا حد زیادی پیچیدهتر نیز شده است.
به گزارش اقتصاد ۲۴، با تشدید بحران سیاسی و انسانی در افغانستان پس از فروپاشی توافق دوحه در سال ۱۴۰۰ و تثبیت دوباره حکومت طالبان، ایران شاهد یکی از گستردهترین موجهای مهاجرت افغانها در دهه اخیر بود؛ چنانچه اکنون، بنا بر تخمینهای نهادهای داخلی و بینالمللی، بیش از ۵ تا ۷ میلیون شهروند افغانستان در ایران زندگی میکنند؛ عدهای با مجوز رسمی اقامت و شمار قابلتوجهی بدون مجوز.
این حضور گسترده، جامعه ایران را با چالشی چندوجهی مواجه کرده است؛ از امنیت و فرهنگ گرفته تا اشتغال و فشار بر خدمات عمومی. در این گزارش، بهجای روایتهای کلیشهای، سعی داریم ابعاد واقعی و آمارمحور این مسئله را بررسی کنیم، اما در ابتدا باید توجه کنیم که در همان سال بسیاری از دلسوزان کشور که اتفاقا نگران وضعیت اتباع در ایران بودند بارها درباره این ورود و حضور بی ضابطه افغانها، به دولت وقت یعنی دولت سید ابراهیم رئیسی هشدار دادند و بارها گفته شد این مدل از ورود مهاجران تازه افغان میتواند برای آن دسته از ساکنان افغانستانی در ایران که سالهاست در ایران زندگی و کار میکنند نیز خطرناک و نگران کننده باشد، اما متاسفانه کمتر توجهی به آن شد.
حال، اما به نظر میرسد که پس از همه آن هشدارها اکنون در نگاه بخشی از مسئولان و جامعه ایران یکی از اصلیترین نگرانیها پیرامون حضور افغانها، مخاطرات امنیتی احتمالی است. چنان چه طی دو سال اخیر، نهادهای امنیتی چندین مورد اقدام یا طرح تروریستی را به اتباع افغانستان نسبت دادهاند. وزارت اطلاعات در گزارشی در سال ۱۴۰۳ اعلام کرد که «بیش از ۲۰ مورد عملیات وابسته به داعش خراسان یا شبکههای افراطی با مشارکت مستقیم یا پشتیبانی نیروهای غیرایرانی کشف و خنثی شدهاند.».
اما در مقابل و با این حال، بسیاری از کارشناسان امنیتی و جامعهشناسان بر این باورند که «امنیتیسازی جمعی» علیه یک گروه قومی یا مهاجر، میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. چنان چه که دکتر وحید زرینکفش، جامعهشناس مهاجرت، در گفتوگو با روزنامه پیام ما میگوید: «مهاجر افغان عمدتاً برای کار و بقا وارد ایران میشود، نه برای عملیات نظامی. افراطگرایی از بیعدالتی تغذیه میکند، نه از قومیت.»
به گزارش اقتصاد ۲۴ ، این نگاه، خطر امنیتی البته که در وضعیت جنگی و پس از حمله بامداد ۲۳ خرداد اسرائیل به ایران حتی تشدید نیز شده و همین میتواند وضعیت را به مراتب برای مهاجران و پناهجویان افغان در ایران بدتر کند، اما در این میان مساله دیگر موضوع چالشهای اقتصادی حضور یا عدم حضور افغانستانیها در اقتصاد ایران است که به نظر میرسد به ابعاد مختلف آن چندان توجه نمیشود.