اقتصاد۲۴- به موازات آغاز تور دیپلماتیک حسین امیرعبداللهیان به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، چهارشنبه هفته گذشته علی باقریکنی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه و مذاکرهکننده ارشد هستهای، در توییتی از دیدار و رایزنی با انریکه مورا، معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگکننده مذاکرات احیای برجام در دوحه خبر داد. باقریکنی در توییت خود نوشت: «جلسهای جدی و سازنده با انریکه مورا در دوحه داشتم. در مورد طیفی از موضوعات ازجمله مذاکرات رفع تحریمها به بحث و تبادل نظر پرداختیم». یک روز قبلتر (سهشنبه)، خبرنگاری اتریشی به نام «استفانی لیختناشتاین» به نقل از منبعی که نامی از آن نبرده است، در توییتی نوشته بود: «انریکه مورا با باقریکنی عصر امروز و فردا در دوحه دیدار میکند. آنگونه که من فهمیدهام، گفتگوها عمدتا بر حمایت نظامی ایران از روسیه و همچنین پرونده هستهای و موضوع زندانیان متمرکز است».
بنا بر گزارش شرق؛ به دنبال انجام این دیدار در دوحه، انریکه مورا هم در صفحه توییتر خود نوشت: «برای اتحادیه اروپا، برجام (توافق هستهای) اگر تنها برنامه موجود نباشد، بهترین برنامه ممکن برای پرداختن به نگرانیهای قانونی جامعه جهانی درباره برنامه هستهای ایران در زمینه منع اشاعه تسلیحات هستهای است». البته نکته حائز اهمیت آنجاست که مذاکرات با نماینده اتحادیه اروپا پس از دیدار باقریکنی با همتایان خود از سه کشور اروپایی عضو برجام (آلمان، بریتانیا و فرانسه) در ابوظبی صورت گرفته است که حدود ۱۰ روز بین این دو دیدار فاصله وجود دارد.
این زمان کوتاه بین مذاکرات مقامات اروپایی با باقریکنی از منظر اسماعیل کیانی در گفتگو با «شرق»، تلاش مدیریتشده بین اروپا و ایالات متحده برای حصول توافق و رسیدن به چیزی شبیه برجام تلقی میشود؛ بهخصوص که این تحلیلگر حوزه بینالملل از انتشار عکس کتابچه برجام در دیدار باقریکنی و انریکه مورا هم برای تأیید گفتههایش یاد میکند. اشاره این کارشناس به تصویری است که انریکه مورا از میز مذاکراتش با باقری در دوحه منتشر کرده است که در آن عکس کتابچهای روی میز با عنوان JCPOA یا همان «برجام» دیده میشد که با تأکید مجدد کیانی، نشان میدهد یکی از دستورکارهای اصلی این نشست، موضوع برجام بوده است. البته مفسر حوزه سیاست خارجی قائل به آن نیست که در شرایط کنونی، برجام سال ۲۰۱۵ برای اروپاییها یا آمریکا یک سناریوی ایدئال و محققکننده پیششرطها، اهداف و برنامههای آنها در قبال پرونده فعالیتهای هستهای ایران باشد؛ اما در شرایط کنونی از زاویه دید کیانی، هم اروپا و هم آمریکا سعی دارند به چیزی شبیه برجام، توافق یا تفاهم دست پیدا کنند که ابعاد پرونده فعالیتهای هستهای ایران در نقطه کانونی ثابت بماند.
در راستای ارزیابی این مفسر برجامی، یک منبع دیپلماتیک به سیانان از محتوای مذاکرات باقریکنی و مورا در دوحه پرده برداشته و دراینباره عنوان کرده است «گفتگوهای ایران و اتحادیه اروپا در روز چهارشنبه روی نکات کلیدی ازجمله سطوح غنیسازی هستهای و همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی متمرکز بود». این منبع در ادامه افزوده که «به نظر میرسد گفتوگوی دوروزه در دوحه بین انریکه مورا، دیپلمات اتحادیه اروپا و علی باقریکنی، مذاکرهکننده ارشد هستهای ایران، دارد به تحولات مثبت در بسیاری از موضوعات منجر میشود». منبع مذکور که به دلیل حساسیت مذاکرات خواست نامش فاش نشود، «جو فعلی برای کاهش تنش را مثبت ارزیابی کرده است». به دنبال طرح این نکات، مصطفی سالم نیز در سیانان نوشت: «به نظر میرسد شتاب برای احیای مذاکرات درباره برنامه هستهای در حال ایجاد است».
البته کیانی در بخش دیگر ارزیابی خود به «شرق»، موضوع تور دیپلماتیک حاشیه خلیج فارس حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه را که از سهشنبه هفته قبل شروع شد، به میان میکشد و در این زمینه از یک «پروسه جمعی» در سیاست خارجی سخن میگوید. در تبیین بیشتر این گزاره، تحلیلگر حوزه بینالملل یادآور میشود که امیرعبداللهیان روز سهشنبه هفته پیش در دوحه حضور داشت؛ بنابراین به زعم او «با حمایت قطریها، ایرانیها با اروپاییها و غیرمستقیم با آمریکاییها گفتگو کردهاند که منجر به تحولات مثبت در بسیاری از مسائل مربوط به دو طرف شده است، به این امید که شتاب مثبتی به برجام در بحث با اروپاییها و مسائل زندانیان در بحث با آمریکاییها بدهد».
در ادامه گزارش سیانان، به نقل از چند منبع عنوان شد که «ایرانیان با اروپاییها گفتگو کردهاند و گفتگوهای غیرمستقیمی نیز با آمریکاییها داشتهاند. این مذاکرات با حمایت قطریها منجر به تحولات مثبتی درخصوص بسیاری از مسائل مربوط به طرفین شده تا حرکت رو به جلوی مثبتی در رابطه با برجام و تبادل زندانیان با آمریکا ایجاد شود». در سوی دیگر هم حسین امیرعبداللهیان بعد از سفر خود به کویت، قطر، امارات و عمان از «خبرهای خوب» گفت. حال معلوم نیست که خبرهای خوب مدنظر وزیر امور خارجه به احتمال رسیدن به یک توافق یا تفاهم احتمالی بازمیگردد یا گفته او صرفا بر اساس مناسبات دوجانبه با ابوظبی، مسقط، کویت یا دوحه است؟
در مقابل آنچه اسماعیل کیانی از تلاش برای احیای برجام یا توافق مشابه سخن گفته، برخی تحلیلها حکایت از آن دارد که اروپاییها موضوع ادامه جنگ اوکراین و تکرار ادعاها مبنی بر حمایت ایران از روسیه را موضوع مهمتر و حساستری ارزیابی میکنند. در همین زمینه حسین دولتآبادی، دیگر کارشناسی بود که در گفتوگوی خود با «شرق»، انجام دو دیدار بین مقامات اروپایی با ایران طی یک هفته اخیر در دوحه و ابوظبی را به معنای اهمیت بالاتر جنگ اوکراین نسبت به برجام برای قاره سبز میداند و دراینباره متذکر میشود: «اروپاییها سعی دارند به موازات جدیترشدن رایزنیهای پشت پرده آمریکاییها با ایران برای حصول توافق، مجموعهای از مواضع و نگرانیهای خود بهویژه در قبال جنگ اوکراین را با تهران به نتیجه برسانند»؛ بنابراین به زعم این کارشناس، «برای اروپاییها تفاوتی بین مذاکرات با مقامات ایران برای پایاندادن به حمایت از روسیه یا اعمال تحریم علیه ایران وجود ندارد». تحلیلگر حوزه بینالملل در ادامه ارزیابی خود به این نکته هم ورود میکند که «اروپاییها سعی دارند با مجموعهای از تحریمها، تهدیدها، مذاکرات و اعمال سیاست چماق و هویج، تهران را به هر طریق ممکن به سمت کاهش و توقف حمایت از روسیه بکشانند. به گفته دولتآبادی این تلاش برای کاهش حمایت تهران از مسکو تا آنجا اهمیت دارد که اروپاییها هرگونه توافقی را چه در قالب احیای برجام سال ۲۰۱۵ و چه در قالب توافقهای جدید، منوط به تعیین تکلیف این موضوع میدانند.
پیرو آنچه حسین دولت آبادی عنوان کرد، اگرچه اروپایی با علی باقریکنی در کمتر از دو هفته اخیر دو دیدار و گفتگو درباره طیفی از مسائل از زندانیان سیاسی و دوتابعیتی گرفته تا پرونده فعالیتها هستهای و جنگ اوکراین داشتهاند، اما اتحادیه اروپا دیروز، جمعه، با ادعای نقشداشتن چهار نهاد ایرانی در تولید و عرضه پهپادها به روسیه برای استفاده در جنگ اوکراین، آنها را به فهرست تحریمهای خود علیه ایران اضافه کرد.