اقتصاد۲۴- مدیرکل وقت اداره کل حفاظت محیطزیست استان فارس در سال ۱۳۷۸ سنگی را در چاه انداخت که هنوز کسی نتوانسته آن را بیرون بیاورد. در آن سال او مجوز اکتشاف یک معدن مرمریت بهنام چاهگز را در پناهگاه حیاتوحش بختگان صادر کرد. ۲۴ سال مناقشه بر سر بهرهبرداری از این معدن ادامه دارد، هرچند در این بازه زمانی قوانین هم بهنفع معدنکاوان تغییر کرده و آنها با بهانه اشتغالزایی و ارزآوری توانستهاند دست بالا را بهدست آورند.
به گزارش هم میهن؛ سال ۱۳۸۱ بدون مجوز و نظر محیطزیست، پروانه بهرهبرداری ازسوی صنعت و معدن برای این معدن صادر شد که تا سال ۱۳۸۶ هم فعال بود. باتوجه به رعایت نشدن تشریفات قانونی معادن، پروانه معدن سنگ مرمریت در آن سال ازسوی شورای عالی معادن باطل شد. پنجسال بعد یعنی در سال ۱۳۹۱، پهنه دوباره برای مزایده واگذار و فردی بهنام امیر حامدی برنده شد، این درحالیبود که همچنان درباره مجوز سال ۱۳۷۸، اما و اگرهای فراوانی وجود داشت. از سال ۱۳۹۱ تا یکدهه یعنی ۱۴۰۱ اداره کل صنعتومعدن بهطور مکرر از سازمان حفاظت محیطزیست و ادارهکل محیطزیست فارس درباره این معدن استعلام میکرد، اما هربار با مخالفت روبهرو میشد. مهرماه سال گذشته و درحالیکه کشور در بحبوحه اتفاقات بهسر میبرد، وزارت صمت به اداره کل صنعت و معدن فارس نامهای ارسال و پروانه بهرهبرداری برای این معدن را صادر کرد. در آن زمان شورای تامین شهرستان بختگان بهدلیل تنشهای گسترده محلی و نارضایتی بومیان برای معدنکاوی در این منطقه، همچنین صدور پروانه بهرهبرداری بدون موافقت محیطزیست قرار توقف عملیات سهماهه را صادر کرد. در ادامه هم موضوع به دادستانی کشیده و به شعبه ۲۰ بازپرسی دادگاه انقلاب فارس احاله و رأی عدمتوقف صادر شد. در رأی صادرشده مهلت ۵ روزه برای اعتراض در نظر گرفته بودند که پس از این بازهزمانی، رأی قطعی میشد. بااینحال در اول خردادماه امسال قاضی شعبه ۲۰ با دستور دادستان دستور به رفعتوقف عملیات داد تا امکان فعالیت دوباره معدن فراهم شود.
منطقه بختگان سال ۱۳۴۷ بهعنوان منطقه حفاظتشده اعلام شد، در سال ۱۳۵۴ یک درجه ارتقاء پیدا کرد و عنوان پناهگاه حیاتوحش گرفت و ۲۰ سال بعد بخشی از آن که شامل ۱۷۵ هزار هکتار میشود، پارکملی اعلام شد. گونههایی که در این منطقه زیست میکنند علاوه بر قوچ و میش، پلنگ، کاراکال، تیهو، درنا، شامل کل و بزهایی است که در این منطقه و کشور شاخص هستند. سنگ مرمریت قرار است در این زیستگاه که برای حفاظت از آن لطفالله کرمیفر و مراد شیبانی شهید و چند محیطبان دیگر جانباز شدهاند، بهرهبرداری شود و بهگفته برخی کارشناسان مقدمهای برای کشف و بهرهبرداری از سایر معادن خواهد بود.
بهمن ایزدی، مدیر کانون سبز پارس است، او دهها سال در این منطقه به کار حفاظت مشغول بوده و در این بازهزمانی روند تخریب را به چشم دیده است: «در بختگان، صفاشهر، بوانات، سرچاهان و… کلکسیونی از تخریب و از بین رفتن کوهها و آبخوانها را با معدنکاویهای متعدد شاهدیم که در دهههای گذشته به وجود آمدهاند. من نمیفهمم به چهدلیل، منطقه و ارزیابی در قلههایی که بالای دو هزار و ۵۰۰ متر دارند اجازه معدنکاوی میدهند. نمونهاش قلههای روشنکوه که دوهزار و ۹۰۰ متر است یا بین کوههای بالای گردنه بوانات که نزدیک سههزارمتر ارتفاع دارد. بالای آبخوانها در مناطق حاصلخیز هم اجازه معدنکاوی میدهند درحالیکه واریزههای معدن درههای زیادی را که رویشگاه گیاهان بهحساب میآید، تخریب کرده است.»
از نظر ایزدی بهرهبردایهای معدنی در این مناطق بالاتر از ظرفیت منطقه بوده، اما در این شرایط در اسفندماه، اداره صمت و منابع طبیعی ۱۰ هزار هکتار از اراضی صفاشهر را به معدن جدیدی واگذار کردند. «این یک نمره منفی در کارنامه دولت در تخریب زیستگاهها و رویشگاهها در شمال شرق فارس و جنوب شرق آن است.»
در بختگان اوضاع از این هم بدتر است، قسمتهای شرق و شمال شرق و جنوب شرق منطقه یعنی از نیریز به بعد یا همجوار با پارک ملی و پناهگاه حیاتوحش بختگان و تنگ حنا، معادن دلیل محوشدن کوهها هستند. از این منطقه سنگهای چینی استخراج میشود و در عوض خاک آن مستقیم به حلق مردم در روستاهای چاه گز، تم شولی، روستای چاه گورکی و. میرود. معادن سنگ چینی تنگ حنا شرقی، سنگ چینی تنگ حنا غربی، سنگ لاشه تنگ حنا، کرومیت تنگ حنا نیریز، خاک و سنگ و کوه را به توبره میکشند، بخش ارزشمند آن را جدا میکنند و باقی را همانجا میریزند. همه صاحبان معادن معمولا میگویند کارشان هیچ تخریبی ندارد، اما پس از یک دوره فعالیت میگویند گرچه در ابتدا تخریب کردهاند، اما در ادامه روند اصلاح شده است و در این دوره دیگر تخریبها را به حداقل رسانده، اشتغالزایی انجام داده و برای کشوری که زیربار تحریم کمر اقتصادش خم شده، ارز وارد کردهاند. این درحالیاست که معادن در جایی احداث شده و میشوند که دچار تنش آبی است. ایزدی گفته: «۱۲۶ هزار هکتار از پهنهی آبی طشک و بختگان بهدلیل سوءمدیریت از دست رفته، ۶۰ آبادی خالی از سکنه شده و جمعیت مفید خود را از دست دادهاند و کشاورزی و دامداریشان فقیر شده است.»
ایزدی معتقد است با روندی که در استان فارس و بختگان داریم معدن چاهگز امری غیرطبیعی نیست؛ هرچند تبعات آن بر منطقه جبرانناپذیر است و باید مقامات استان نسبت به آن حساسیت ویژهای به خرج دهند و از سنگ اولی که قرار است دیوار کجی را بنیاد بگذارد، جلوگیری کنند.