اقتصاد۲۴- در حالی که خاورمیانه بار دیگر به کانون تنشهای ژئوپلیتیکی تبدیل شده، بازار جهانی نفت بهعنوان یکی از حساسترین شاخصهای اقتصادی، واکنشهای شدیدی به درگیریهای اخیر ایران و اسرائیل نشان داده است.
از بامداد جمعه ۲۳ خرداد زمانی که اسرائیل حملات هوایی گستردهای را علیه تأسیسات نظامی و هستهای ایران آغاز کرد، قیمت نفت خام برنت دریای شمال با رشدی ۹٫۰۷ درصدی به ۷۷ دلار در هر بشکه رسید و در مقاطعی کوتاه حتی به ۷۸٫۵۰ دلار، صعود کرد.
این افزایش به دلیل نگرانی از تشدید تنشهای ایران و اسرائیل و اظهارات ترامپ بود. اگرچه قیمتها در روز سهشنبه نسبت به دو روز قبل کمی کاهش یافت، اما در ادامه با افزایش تنشهای میان ایران و اسرائیل دوباره قیمت نفت افزایشی شد.
این جهش قیمتها، زنگ خطری برای اقتصاد جهانی است که پیش از این از تبعات جنگ اوکراین و نوسانات عرضه انرژی رنج میبرد. بازارهای مالی و تحلیلگران انرژی اکنون با دو پرسش کلیدی مواجهند: آیا این تنشها به اختلال در عرضه نفت منجر خواهد شد؟ و در صورت تشدید درگیریها، چه سناریوهایی برای قیمتها و اقتصاد جهانی قابل تصور است؟
ایران، بهعنوان سومین تولیدکننده بزرگ اوپک، روزانه حدود ۳٫۳ میلیون بشکه نفت خام تولید میکند که بیش از ۲ میلیون بشکه آن صادر میشود، آن هم عمدتاً به چین. با وجود تحریمهای سنگین و ظالمانه ایالات متحده، ایران توانسته با استفاده از شبکههای غیررسمی و تخفیفهای قیمتی، سهم خود را در بازار حفظ کند.
اما حملات اخیر اسرائیل به زیرساختهای نظامی و همچنین هدفگیری محدود به پالایشگاهها و تأسیسات گازی، نگرانیهایی درباره کاهش تولید یا صادرات کشور ایجاد کرده است. اگر چه تاکنون، گزارشهای رسمی از آژانس بینالمللی انرژی (IEA) و اوپک نشان میدهد که تولید نفت ایران بهطور مستقیم تحت تأثیر حملات قرار نگرفته است.
تحلیلگران بازار انرژی جهانی معتقدند: «افزایش ۱۰ دلاری قیمت نفت در سه روز اخیر هنوز نشانهای از کاهش تولید ایران ندارد.» با این حال، تهدید ایران به بستن تنگه هرمز یا هدف قرار دادن نفتکشها در خلیج فارس، ریسکهای جدیدی را به بازار تزریق کرده است. اظهاراتی که بهسرعت قیمت نفت را به ۷۷ دلار در هر بشکه رساند.
از سوی دیگر، تحلیلگران معتقدند که حتی کاهش جزئی صادرات ایران، مثلاً ۶۰۰ هزار بشکه در روز، میتواند قیمتها را بین ۵ تا ۱۰ دلار افزایش دهد. روزهای گذشته منابع خارجی (شبکه سیانان) تحلیل کرده بود: «اگر ایران بهطور کامل از بازار حذف شود، قیمت هر بشکه ممکن است ۷٫۵ دلار افزایش یابد، اما بسته شدن تنگه هرمز میتواند قیمتها را به ۱۰۰ دلار یا بیشتر برساند.»
این موضوع بهویژه برای کشورهایی که اقتصادشان وابسته به نفت وارداتی است، مانند هند و ژاپن، تهدیدآمیز خواهد بود.