مشتق دیگر آمفتامین «متیلن دیوکسی آمفتامین» (MDA) در سال ۱۹۵۶ به عنوان ضدسرفه در سال ۱۹۶۰به عنوان مهار کننده سرفه و در سال ۱۹۶۱ به عنوان مهار کننده اشتها ثبت شده ولی هیچ گاه وارد بازار نشد.
اما MDMA، یا همان اکستازی سال های بعد، گرچه به عنوان داروی ضداشتها در نظر گرفته شده بود، اما هیچ گاه مورد بررسی دارویی و ثبت قرار نگرفت و تازه ۴دهه بعد از سنتز آن در دهه ۱۹۵۰ بود که ارتش آمریکا به مطالعه آن به عنوان یک جنگ افزار شیمیایی برای ناتوان کردن موقت نیرو های دشمن پرداخت.
MDMA در طول دهه ۱۹۸۰ با نام مستعار اکستازی و نام های دیگر مانند XTC، E و … مورد تجربه گروه جدیدی قرار گرفت و این گروه جوانان بودند که از آن به عنوان داروی کلوپ یا پارتی در پارتی های رقص های شبانه استفاده می کردند.
در همان زمان گزارش شدن شواهدی در مورد احتمال صدمه سلول های عصبی مغز به وسیله MDMA آغاز شد و برای همین سازمان «اعمال قانون در مورد دارو های آمریکا» ((DEAدر سال ۱۹۸۵ این دارو را جزء فهرست I یعنی دارو های بدون مصرف پزشکی قرار داد؛ اما عرضه اکستازی با قیمت ارزان و به نحو سهل الوصول در طول دهه ۹۰سوءمصرف اکستازی در میان جوانان تا ۵ برابر افزایش یافت. در حال حاضر تخمین زده می شود که بیش از ۲ میلیون قرص اکستازی در هر هفته در ایالات متحده قاچاق می شود و بیش از ۱۰ میلیون فرد آمریکایی ۱۲ ساله و با سن بالاتر گزارش دست کم یک بار مصرف آن را می دهند. اکثریت مصرف کنندگان اکستازی بین ۱۸ تا ۲۵ ساله هسنتد. قرص های اکستازی معمولاً ظاهر خوش ساختی دارند و با علامت های مختلفی در بازار موجودند. معمولاً در مصارف تفریحی ۵۰ تا ۱۵۰ میلی گرم از این ماده در پارتی ها مصرف می شود.
هر چند قرص های موجود در بازار ممکن است مقادیر متفاوتی MDMA داشته باشند یا دارای مشتقات MDMA مانند سایر مشتقات آمفتامینی هم باشند MDMA مانند سایر مشتقات آمفتامینی باعث آزاد شدن دسته ای از واسطه های عصبی به نام مونوآمین ها از جمله نوراپی نفرین، دوپامین و سروتونین در مغز می شود. در عین حال از بازجذب سروتونین هم جلوگیری می کند و در نتیجه میزان سروتونین در محل سیناپس ها افزایش می یابد.
گرچه در حال حاضر شواهد قطعی مشابهی به طور خاص در مورد انسان موجود نیست، اما شواهد غیرمستقیم بیانگر فقدان حافظه و اختلال شناختی در میان مصرف کنندگان اکستازی است ولی اختلاف نظر در این مورد ادامه دارد.
در سال ۲۰۰۲ دکتر ریکوت مقاله ای را در مجله ساینس به چاپ رساند که نشان دهنده سمی MDMA بر نورون های ترشح کننده دوپامین بود، اما او مجبور شد که مقاله اش را پس از اینکه دریافت میمون ها و بابون های مورد مطالعه متامفتامین و نه MDMA دریافت کرده اند، پس بگیرد.
همچنین پارانویا، توهم، شخصیت زدایی، افسردگی و زنده شدن واضح خاطرات گذشته (Flashback) که گاهی حتی پس از قطع مصرف دارو ادامه پیدا می کند، بار دیگر دانشمندان با مشکل تفسیر این عوارض در رابطه با مطالعات دال بر اثرات سمی این دارو بر نورون ها روبه رو بوده اند، به عبارت دیگر مشکل تصمیم گرفتن در مورد اینکه آیا تغییرات مشاهده شده علت مصرف این دارو یا نتیجه مصرف این دارو یا صرفاً پدیده همزمان بدون رابطه سببی است.
اما از آنجایی که می دانیم کارکرد های روانی دچار اختلال به مکانیسم سروتونینی وابسته اند و دست کم در بعضی اختلالات روانی که در بالا ذکر شده درجه اختلال با مقدار نابودی سلول های سروتونینی متناسب است و با توجه به اینکه در حال حاضر مشکل است که توضیح منطقی ارائه کرد این طیف وسیع اختلالات به طور مشابهی باعث تمایل یافتن به مصرف MDMA می شوند، بیشترین احتمال منطقی این است که این اختلالات در واقع عواقب باقیمانده مصرف اکستازی باشند. هر چند مطالعات آینده این امر را قطعاً ثابت می کنند.
در حال حاضر شواهدی در دست نیست که MDMA باعث مشکل عمده ای از لحاظ وابستگی جسمانی شود و ظاهراً به این علت است که با مصرف مکرر MDMA به علت کاهش اثر مطلوب و لذتبخش و افزایش عوارض و اثر نامطلوب و ناراحت کننده فرد میزان مصرف خود را محدود می کند. اما با توجه به ادعا های مشابه در مورد کوکائین و
PTSD یک اختلال اضطرابی است که در افراد مستعد پس از مواجهه با استرس های شدید مانند فجایع طبیعی، جنگ و انفجارات و مانند آن رخ می دهد. فرضیه این است که مصرف MDMA در مقادیر کم با کاهش اضطراب بیماران، آنها را قادر کند که به بیان تجربیات دردناکی که با آن مواجه بوده اند، بپردازند و روان درمانگر بتواند در جلسات درمانی با آنها ارتباط برقرار کند.
منبع:ستاد مبارزه با مواد مخدر