۲۶ مرداد ۱۴۰۵ – ۱۷:۱۳
گروه اندیشه: هرچند ولی نصر سیاست های واقع گرایانه برای حفظ استقلال را موضوعی با ریشه تاریخی در انقلاب ۵۷ و پس از آن در ایران می داند ولی وقتی به کودتای ۲۸ مرداد می رسد، گویی این نظریه راه خود را گم می کند. به عبارت دیگر اگر در تاریخ ۲۰۰ ساله ایران نظریه استقلال به نحوی گم شده ایرانیان و واقعیت نفوذ نامیمون خارجی در دربارها باشد، این موضوع یعنی قطع ید از بیگانگان در نهضت ملی نفت و انقلاب ۵۷ به یک رکن از سه رکن شعار اصلی انقلاب یعنی استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی. از این منظر این موضوع خود حکایتگر آن است حتی اگر برخی روحانیون و … منافع ملی را در گرایش به غرب در برابر شوروی می دانستند، آنان ارزیابی صحیحی از وضعیت بین الملل نداشته اند، تا بتوانند از طریق آن خمیرمایه همبستگی ملی را در برابر غرب و شرق بیابند همان موضوعی که مصدق تحت عنوان موازنه منفی مطرح کرد و امروز محمدجواد ظریف آن را در موازنه مثبت جست و جو می کند. یعنی ارتباط هم با غرب و آمریکا و هم شرق و روسیه و ارتباط با یکی بدون دیگری را برای کشور خطرناک می داند. از این رو این گزاره دکتر نصر «آنها (مخالفان مصدق) معتقد بودند ایران با وجود تمام مشکلاتی که با انگلیس داشت، باید با غرب و بهویژه آمریکا تعامل کند تا بتواند در برابر روسیه و بزرگترین تهدیدش مقاومت نماید.» غافل است که این همان تن دادن به عدم استقلال در تصمیم گیری ها در باره ایران بود. و این خواست تاریخی علاوه بر نهضت ملی نفت بار دیگر اما در ابعاد گسترده تری در انقلاب ۵۷ متبلور شد. امری که نه ساده انگاره، بلکه ناشی از عمق در خواست حفظ کرامت انسانی در چارچوب ملی مبتنی بر آغاز دوره جدید همانند دوره مناسبات مبتنی بر پیمان وستفالی در غرب نیز بود.
با این همه نظریه ولی نصر در باره سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، کماکان شوکی مهم بر حوزه سیاسی و اندیشه ورزی ایرانیان بوده است. ولی نصر در باره تحلیل کتابش «استراتژی کلان ایران» در نشست عصر بخارا، با رد نگاه تقلیلگرایانه غرب که سیاستهای ایران را صرفاً مذهبی میداند، تأکید کرد که رفتار جمهوری اسلامی بر پایه یک راهبرد کلان پنجدههای برای حفظ استقلال و ریشه در بینش تاریخی نسبت به تهدیدات ملی شکل گرفته است. به باور وی، الگوی «مقاومت» در برابر آمریکا علاوهبر تعیین جهتگیریهای منطقهای، ساختار سیاسی و امنیتی داخلی را نیز بازسازی کرده و هزینههای اقتصادی سنگینی بر مردم تحمیل نموده است. نصر نبرد آینده ایران را مناظرهای میان حفظ استقلال و تأمین رفاه و تعامل جهانی دانست. این مطلب را در ادامه می خوانید:
****