شامگاه سهشنبه ۲۰ مرداد، آمریکا و حوثیهای یمن، که تحت حمایت حکومت ایران هستند، از دو حملهٔ جداگانه به کشتیها خبر دادند. این حملات در دو مسیر راهبردی کشتیرانی، یعنی دریای عمان در نزدیکی تنگه هرمز و بابالمندب در ورودی دریای سرخ، رخ داد. در جنوب دریای سرخ، وزارت حملونقل یمن اعلام کرد چهار خدمهٔ یک کشتی باری کوچک روز سهشنبه در تنگه بابالمندب، در حملهٔ حوثیها کشته شدند. گارد ساحلی یمن نیز گفت دو امدادگر یمنی وابسته به یک گروه نظامی مخالف حوثیها در این حادثه جان باختند.
کشتهشدن خدمهٔ کشتی مصری «تهامه» نخستین تلفات انسانی در بخش کشتیرانی بر اثر حملات حوثیها از زمان آغاز جنگ ایران به شمار میرود. خبرگزاری سبأ، تحت کنترل حوثیها، نیز گزارش داد این گروه یک کشتی سعودی حامل تجهیزات نظامی را در تنگه بابالمندب هدف قرار داده است. سهشنبهشب، فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، هم اعلام کرد یک بالگرد نیروی دریایی ایالات متحده با شلیک دو موشک هلفایر، سامانهٔ هدایت یک کشتی باری با پرچم پاناما را از کار انداخته است. بهگفتۀ سنتکام، این کشتی هشدارهای مکرر برای توقف نقض محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را نادیده گرفته بود. منابع دریایی گفتند کشتی در نزدیکی پاکستان و در مسیر ورود به دریای عمان هدف قرار گرفت.
سنتکام همچنین اعلام کرد که تا روز ۲۰ مرداد، نیروهای آمریکایی ۵۵ کشتی تجاری را که در تلاش برای عبور از محاصرهٔ دریایی ایران بودند، تغییر مسیر دادهاند، سه کشتی را از کار انداخته و وارد دو کشتی دیگر شدهاند.
ایالات متحده میگوید محاصرهٔ دریایی ایران همچنان «بهطور کامل» برقرار است. این تحولات بخشی از رویارویی گستردهتر ایران و آمریکا بر سر کنترل تنگه هرمز است. محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، در نخستین موضعگیری پس از انتصاب خود گفت ایران تا زمانی که آمریکا جنگ را پایان ندهد و شروط تهران را نپذیرد، تنگه هرمز را باز نخواهد کرد.
رضایی در دیدار با سفیر چین در تهران گفت تا زمانی که آمریکا «رفتار خود را تغییر ندهد و شروط ایران را نپذیرد»، ایران اقدامی برای باز کردن تنگه هرمز نخواهد کرد. او پایان جنگ و آزاد شدن داراییهای مسدودشدهٔ ایران را از جمله شروط تهران عنوان کرد. رضایی همچنین دربارهٔ مذاکرات ایران و عمان بر سر عبور و مرور در تنگه هرمز گفت اگر دو کشور در این زمینه به توافق برسند، چنین توافقی «موضوعی جدا از انسداد تنگه هرمز» خواهد بود.
این موضع ایران در تضاد مستقیم با ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، است که روز دوشنبه گفت ایالات متحده کل تنگه هرمز را «مینروبی» کرده و کنترل کامل آن را در اختیار دارد. ترامپ روز سهشنبه نیز پس از سفر به اوهایو به خبرنگاران گفت: «ما کاملاً تنگه هرمز را کنترل میکنیم… هیچکس دیگر، فقط ما.» تازهترین رویداد در این باره، اظهارات وزیر دفاع پاکستان است که روز سهشنبه گفت ایران و ایالات متحده به «شکلی از توافق» نزدیک شدهاند. خواجه محمد آصف تأکید کرد که «نشانههای مشاهدهشده طی دو سه روز اخیر حاکی از نزدیکشدن به نوعی توافق است». همزمان محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، «در چارچوب تعاملات دو جانبه و میزبانی اسکندر مؤمنی، وزیر کشور» عصر سهشنبه وارد تهران شد و با مقامات ایرانی دیدار کرد.
عبور روزانه ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز
در همین حال، آمارهای اعلامشده از سوی دولت آمریکا نشان میدهد عبور نفت از تنگه هرمز، هرچند کمتر از سطح معمول پیش از جنگ، همچنان به میزان چشمگیری ادامه دارد. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، روز سهشنبه اعلام کرد میانگین هفتروزهٔ انتقال نفت از تنگه هرمز به حدود ۹ میلیون بشکه در روز رسیده است. وزیر انرژی آمریکا افزود با احتساب روزانهٔ پنج تا هفت میلیون بشکه نفت دیگری که از طریق خطوط لوله و تأسیسات صادراتی ارتقایافته از منطقه خارج میشود، مجموع جریان نفت به حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز رسیده است.
بهگفتۀ او، تنها در روز یکشنبه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از منطقهٔ خلیج فارس خارج شد که از میانگین پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران نیز بیشتر بوده است. تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ مسیر عبور حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان بود و اختلال در کشتیرانی در این آبراه از عوامل اصلی نوسان شدید بازار جهانی انرژی در ماههای اخیر بوده است.
در چنین شرایطی، لحن سیاسی و نظامی دو طرف نیز طی روزهای اخیر تندتر شده است. دونالد ترامپ در مصاحبهای که روز سهشنبه ۲۰ مرداد منتشر شد، گفت گزینههای آمریکا دربارهٔ ایران این است که تهران را به حال خود بگذارد تا از نظر اقتصادی شکست بخورد یا «خیلی، خیلی سخت به ایران ضربه میزنیم». همزمان، برخی مقامهای سپاه پاسداران از لزوم افزایش توانایی برای انجام عملیات در خارج از مرزهای ایران سخن گفتهاند. محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه، در صدا و سیما گفت: «هر موقع اقتضا کند و فرمان صادر شود، باید بتوانیم عملیات را به خاک دشمن، به سرزمینهای دشمن بکشیم و دور از سرزمین خودمان بتوانیم عملیات انجام دهیم.» او افزود: «اینها ویژگیهای دکترین تهاجمی است که باید احراز شود؛ یعنی الان سپاه مکلف شده که این آمادگی را کسب کند، این توانمندی را در خودش ایجاد کند که بتواند این کار را در موقع مقتضی انجام دهد.»
ترامپ: یا میگذاریم ایران از نظر اقتصادی شکست بخورد یا «خیلی سخت» ضربه میزنیم
رئیسجمهور آمریکا، گفت گزینههای آمریکا درباره ایران این است که تهران را به حال خود بگذارد تا از نظر اقتصادی شکست بخورد یا «خیلی، خیلی سخت» به ایران ضربه میزنیم. دونالد ترامپ گفت که کشورش کنترل کامل پول و داراییهای ایران را در اختیار دارد.
دونالد ترامپ با تأکید بر اینکه تورم در ایران به ۳۰۰ درصد رسیده است گفت: جمهوری اسلامی حتی توان پرداخت حقوق سربازانش را هم ندارد؛ وضعیتی که به گفتۀ او، قابل دوام نیست. او با اشاره به داراییهای مسدودشدۀ ایران گفت: «از نظر اقتصادی، بههمریختهاند. نمیتوانند پول قرض کنند. ما پولشان را کنترل میکنیم؛ پولی که داشتند و خیلی هم زیاد بود. ما کنترل کامل آن را در اختیار داریم. من بانکدار آنها هستم».
ترامپ در این مصاحبه تلفنی که با «ریل آمریکاز وویس» انجام شده، دربارۀ ادامه و در عین حال دشواریهای گفتوگو با مقامهای ایران میگوید: «یک جورهایی در حال مذاکرهام. اما آنها مذاکرهکنندههای بسیار فریبکاری هستند. در مذاکرات یک حرف میزنند و بعد میروند و در مقابل رسانهها انکارش میکنند». رئیسجمهور ایالات متحده برخی گزینههای کنونی خود در جنگ را چنین توصیف کرد: «همینطور ادامه دادن و صبوری برای فروپاشی اقتصادی جمهوری اسلامی؛ یا وارد کردن ضربهای خیلی، خیلی سخت». از زمان آغاز درگیریها بین ایران و آمریکا در ۹ اسفند پارسال، دونالد ترامپ بارها میان تهدید به تشدید جنگ و یا اظهارات مربوط به نزدیک بودن توافق صلح در نوسان بوده است.
رئیسجمهور آمریکا همچنین نگرانیها درباره کاهش ذخایر مهمات را کماهمیت دانست و گفت آمریکا «با سرعت بسیار زیاد» در حال تولید آنهاست و تقصیر را متوجه جو بایدن، رئیسجمهور پیشین آمریکا، دانست. خبرگزاری رویترز هفته گذشته گزارش بود که ارتش آمریکا بخش بزرگی از ذخایر موشکهای دوربرد بسیار دقیق خود را در جریان جنگ مصرف کرده و این موضوع نگرانیهایی درباره آمادگی نظامی این کشور برای درگیریهای آینده ایجاد کرده است. برخی گزارشها هم از توصیۀ مقامهای عالیرتبۀ نظامی آمریکا از جمله ژنرل دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، و دریادار بردلی کوپر، فرماندۀ سنتکام، به توقف درگیری نظامی حکایت دارند.
گرچه رئیسجمهور آمریکا بارها، و از جمله در این گفتوگوی تلفنی تازه، همچنان از برخورد نظامی سخت به عنوان یکی از گزینههای اصلی موجود در قبال ایران سخن گفته، اما طی روزهای اخیر، لحنی نسبتاً متفاوت داشته است؛ موضوعی که باعث شده بسیاری از تحلیلگران به این نتیجه برسند که دونالد ترامپ ترجیح میدهد از ادامه و ازسرگیری درگیری نظامی اجتناب کند.
دریافت «غرامت» از ایران
از سوی دیگر رئیسجمهور ایالات متحده روز دوشنبه در کاخ سفید و در جمع خبرنگاران، از تمایلش به دریافت غرامت از ایران سخن گفت.
دونالد ترامپ این موضوع را در واکنش به شروط ششگانهای که از سوی دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران مطرح شده بود، عنوان کرد. محمدباقر ذوالقدر تنها یک روز پیش از آنکه با محسن رضایی جایگزین شود، دریافت غرامت از آمریکا بابت خسارات جنگ را، یکی از شروط ششگانۀ جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگۀ هرمز عنوان کرده بود.
ترامپ با تأکید بر اینکه بحث غرامت تاکنون در هیچیک از مذاکرات و دیدارها مطرح نشده بود؛ گفت ایدۀ جالبی است و در واقع مایل است از ایران بهخاطر کشتهشدن سربازان آمریکایی در طول نیم قرن اخیر، و همینطور کشتهشدن دهها هزار معترض ایرانی، طلب غرامت کند. او تأکید کرد که دراین موضوع، جدی است و از نمایندگانش خواسته که در دیدارهای بعدی با مذاکرهکنندگان ایرانی، بحث دریافت غرامت را دنبال کنند. رئیسجمهور آمریکا در عین حال و بدون اشاره به جزئیات، اضافه کرد که به گفته او «نیروهای ارتش آمریکا، تنگۀ هرمز را بهطور کامل مینروبی کردهاند و این آبراه حیاتی کاملاً باز است.» بهرغم این اظهارات دونالد ترامپ، قیمت نفت، متاثر از ادامۀ کشمکش بر سر تنگۀ هرمز، شاهد جهشی ۵ درصدی بود؛ موضوعی که برای مصرفکنندگان و رأیدهندگان آمریکایی از اهمیت و حساسیت بسیار زیادی برخوردار است.