۱۴۰۳/۰۷/۰۴ ۱۳:۲۳
پرسش:
اینکه گفته میشود خداوند حکیم است و انسان را بیهدف و باطل و از روی سرگرمی نیافریده است، چه دلیل عقلی دارد؟ این هدف، برای همه انسانها یکی است یا اینکه خداوند برای هر فرد انسانی، یک هدف منحصربهفرد در نظر گرفته است؟
پاسخ:
زندگی انسانها آکنده از اهداف متنوع و پراکنده است و هرکسی میکوشد مسیر زندگی خویش را بهگونهای تنظیم کند که آن اهداف و معانی به بهترین شکل محقق شوند. اهدافی مثل تحصیل در دانشگاه ممتاز یا کسب شغل مناسب یا تشکیل خانواده و … اما همیشه این سؤال باقی است که آیا فراسوی این اهداف متنوع و پراکنده، یک هدف کلان برای زندگی انسان وجود دارد؟ آیا خداوند برای زندگی انسان هدفی را در نظر گرفته است؟ آیا هدفی که خداوند برای زندگی انسان در نظر گرفته است، هدفی است ناظر به نوع انسانها یا اینکه برای هر کسی یک هدف را تعیین کرده است و هرکسی باید آن هدف اختصاصی را بشناسد و تحقق ببخشد. ازاینرو در ادامه به جهت رعایت تناسب پاسخ به سؤال مربوطه ابتدا مختصراً به بیان معنای لغوی و اصلاحی هدف و علت غایی پرداخته و سپس به چند استدلال عقلی برای هدفمند بودن کل آفرینش هستی اشاره میکنیم:
نکته اول: معنای لغوی و اصلاحید متعال انسانها را بیهوده نیافریده. (3) و به حال خود واگذار نکرده است. (4) امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: خداوند متعال موجودات عالم را به بهترین وجه خود آفریده و آفرینششان بیهوده و عبث نیست. (5) از نگاه قرآن و روایات، اهداف خلقت انسان مشترک میان همه انسانها بوده و به اهداف مقدماتی و نهایی تقسیم میشوند. (6)
ازجمله اهداف مقدماتی خلقت انسان در نگاه قرآن و روایات میتوان به عبادت، علم و معرفت اشاره کرد. خداوند متعال در آیه ۵۶ سوره ذاریات میفرماید: انسانها وجنیان آفریده نشدهاند جز برای اینکه عبادت کرده و به معرفت الهی نائل شوند. (7) اما هدف نهایی خلقت انسان در نگاه قرآن و روایات، تکامل، قرب الهی و درنهایت رسیدن به مقام خلیفهاللهی است؛ این سیر و تکامل تا وصول به مبدأ هستی ادامه خواهد داشت. (8)
استدلال عقلی بر بیهوده نبودن خلقت انسان
سؤال اصلی این بود که برای اثبات هدفمند بودن آفرینش انسان چه دلیل عقلی وجود دارد؟ در ادامه به چند دلیل عقلی اشاره میکنیم: