در سپتامبر ۲۰۲۵، آفریقا به عنوان قارهای که بیش از ۱/۴ میلیارد نفر را در خود جای داده، نه تنها به دلیل ظرفیت اقتصادی عظیمش، بلکه به عنوان عرصهای کلیدی برای رقابتهای ژئوپلتیک جهانی در کانون توجه قرار گرفته است
جوان آنلاین: در سپتامبر ۲۰۲۵، آفریقا به عنوان قارهای که بیش از ۱/۴ میلیارد نفر را در خود جای داده، نه تنها به دلیل ظرفیت اقتصادی عظیمش، بلکه به عنوان عرصهای کلیدی برای رقابتهای ژئوپلتیک جهانی در کانون توجه قرار گرفته است. با پایان یافتن دوران پساکرونا و تشدید تنشهای جهانی، آفریقا از یک حاشیهنشین ژئوپلتیک به یک میدان نبرد استراتژیک تبدیل شده است. چین با ابتکار «کمربند و جاده» (BRI) که تاکنون بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در زیرساختهای آفریقایی را جذب کرده، در حال تثبیت نفوذ اقتصادی خود است. در مقابل، ایالات متحده، تحت فشار رقابت با پکن تلاش میکند با تمرکز بر امنیت، دموکراسی و دسترسی به منابع حیاتی مانند لیتیوم و کبالت که برای گذار به انرژی سبز ضروریاند، جایگاه خود را حفظ کند. قدرتهای منطقهای مانند ترکیه، امارات متحده عربی و هند نیز وارد این معادله شدهاند و با سرمایهگذاریهای هدفمند در شاخ آفریقا و غرب قاره، تعادل قدرت را پیچیدهتر میکنند.
این رقابت که برخی آن را «اسکرمبل یا وضعیت هشدار جدید برای آفریقا» مینامند، ریشه در تحولات سالهای اخیر دارد. جنگ اوکراین، تنشهای دریای جنوبی چین و انتخابات امریکا در ۲۰۲۴ که منجر به بازگشت ترامپ به کاخ سفید شد، آفریقا را به یک «نقطه تعادل» برای قدرتهای بزرگ تبدیل کرده است. ترامپ با سیاست «اول امریکا» بر کاهش وابستگی به چین در زنجیره تأمین جهانی تأکید دارد و آفریقا را به عنوان منبع جایگزین مواد معدنی حیاتی میبیند. در همین حال، چین با افزایش صادرات خود به آفریقا که در سال ۲۰۲۵ به ۶۰ میلیارد دلار مازاد تجاری رسیده در حال پر کردن خلأ ناشی از کاهش تجارت با غرب است.
اما این رقابت تنها اقتصادی نیست؛ جنبههای امنیتی و زیستمحیطی آن نیز برجسته است. در ساحل آفریقا، رشد گروههای تروریستی مانند بوکو حرام و القاعده، امریکا را وادار به افزایش حضور نظامی کرده، در حالی که چین با ابتکار «امنیت جهانی» (GSI) خود، آموزشهای امنیتی به کشورهایی مانند سومالی ارائه میدهد. این پویاییها، آفریقا را در موقعیتی دوگانه قرار میدهد: از یکسو، فرصت برای جذب سرمایه و فناوری و از سوی دیگر، خطر وابستگی و درگیریهای نیابتی. با توجه به انقضای قانون رشد و فرصت آفریقا (AGOA) در سال ۲۰۲۵ که دسترسی ترجیحی آفریقاییها به بازار امریکا را فراهم میکرد، قاره باید استراتژی جدیدی برای تجارت اتخاذ کند. این انقضا نه تنها روابط تجاری را بازتعریف میکند، بلکه آینده آفریقا را در یک جهان چندقطبی شکل میدهد.
از استعمار تا رقابت مدرن