اقتصاد۲۴– توافق ۴۰ میلیارد دلاری گازی میان ایران و روسیه که شامل سرمایهگذاری مشترک در میدان گاز پارسجنوبی، تولید محصولات پتروشیمی، تولید بنزین، سواپ نفت و گاز است با، اما و اگرهای بسیاری همراه است، درحالیکه وزیر نفت خوشبین به تبدیل شدن این تفاهمنامه به قرارداد است و از آن با عنوان یک دستاورد بزرگ یاد میکند و معتقد است سرمایهگذاری روسها باعث تامین شدن خوراک صنایع پایین، تامین امنیت انرژی و صادرات فرآوردههای نفتی میشود، اما برخی ازکارشناسان به این تفاهمنامه خوشبین نبوده و آن را مانند تفاهمنامههای بلاتکلیف دیگری که نیمهکاره رها شدهاند میدانند. از طرف دیگر دلایل منطقی وجود دارد که جدیت روسها در قرارداد گازپروم را با تردید مواجه میکند.
اول آن که عدم حضور مقامات شرکت گازپروم در تهران به عنوان طرف اصلی مذاکرات و حضور تنها یک مترجم در تهران و برگزاری اجلاس به صورت مجازی قاطعیت روسها را در این تفاهمنامه با سوال مواجه میکند، دوم آنکه بر کسی پوشیده نیست که حداقل در بازار انرژی و خصوصا بازار نفت و گاز، ایران و روسیه رقبای یکدیگر هستند که نمود بیرونی این اتفاق چندی پیش در بازار انرژی رخ داد و آن عزم جدی روسها برای دادن تخفیفهای بسیار بالا به مشتریهای سنتی ایران از جمله چین و هند که تا پیش از این نیز نفت ایران را با تخفیف خریداری میکردند بود و همین مسأله رقابت تنگاتنگ روسها برای تصاحب بازار انرژی در دنیا را نشان میدهد، سوم آنکه تا پیش از جنگ در اوکراین روسها بیش از ۸۰ درصد گاز صادراتی و بیش از ۵۵ درصد نفت صادراتی خود را روانه بازارهای اروپا میکردند، حال با در گرفتن جنگ اوکراین و با تخفیفهای در نظر گرفته شده و مخصوصا با توجه به سیاست معامله با روبل و درهم بانک مرکزی روسیه و نیز با توجه به دسترسی زمینی روسها به چین و هند با استفاده از شبکه پیچیدهای از خطوط لوله عملا ایران در شرایط دشواری قرار گرفته است. بخش مهمی از صادرات گاز و نفت روسیه به اروپا قطع شده است از طرفی با تحریم خط لوله «نورد استریم ۲» نیز صادرات پیشبینی شده از طریق این خط لوله عملا تحقق نیافته است.
این مسأله در حالی است که شرکت گاز پروم ظرف یک هفته گذشته به دلیل آنچه مشکلات فنی خوانده، تمام صادرات گاز خود به اروپا را به حال تعلیق درآورده است. به همین دلایل منطقی نیست که روسیه در صادرات گاز برای خودش رقیب بتراشد و در این شرایط کاملا واضح است که اروپا به منظور جبران انرژی وارداتی خود از روسیه نیازمند جایگزینی آن با منابع قابل دسترس است.
منابعی که بتواند به سرعت آن را وارد و ذخیره کند تا زمستان آینده را در سایه ادامه بحران در اوکراین دوام بیاورد از این رو شاهد باز شدن دوباره معادن ذغال سنگ در اروپا و به هم خوردن برنامههای احزاب سبز در آلمان و سراسر اروپا به منظور تعطیلی نیروگاههای هستهای هستیم. اگر مباحث فوق را در کنار این واقعیت بگذاریم که قطر به عنوان شریک ایران در میدان گازی عظیم پارس جنوبی ظرف تنها یک ماه گذشته، موفق به جذب سرمایهگذاری بالغ بر ۱۲۰ میلیارد دلار از سوی چهار شرکت بزرگ نفت و گاز شامل «توتال» فرانسه، «شل» بریتانیا، «اکسون موبیل» آمریکا و نیز کنسرسیوم مشترک «انی» ایتالیا و «کونوکو فیلیپس» آمریکا هر کدام به ارزش بیش از ۳۰ میلیارد دلار شده که میتواند مسأله را برای ایران پیچیدهتر کند و با توجه به نزدیکی سیاسی قطر و ترکیه، قطر این قابلیت را پیدا میکند که از طریق ترکیه و عراق گاز خود را روانه اروپا کند و به نظر میرسد که تفاهمنامهای که میان مسئولان وزارت نفت و شرکت گازپروم امضا شده است در این بازار عظیم که تحولات آن لحظهای است، با تردید مواجه است چرا که مشخصا روسها به عنوان رقیب ایران در حوزه انرژی قطعا از حضور منابع انرژی ایران و کاهش بیشتر قیمت نفت و گاز خود که برای ادامه نبرد اوکراین بسیار به آن نیاز دارند خوشحال نخواهند شد.
بیشتر بخوانید: قرارداد و تفاهم نامه بی حاصل با روسها طی یک دهه/تفاهم روسی، تکرار تفاهم نامه ۱۳ سال پیش / آیا رقیب ایران در بازار انرژی به کمک ایران میآید؟