برچسب قطعی اینترنت ایران

در بحران‌های اخیر ایران، سیاست‌گذاری اینترنت از مرز «محدودیت امنیتی» فراتر رفته و به ابزاری برای بازتولید نابرابری طبقاتی تبدیل شده است. اقتصاد دیجیتال که سهم آن از تولید ناخالص داخلی از هدف ۱۰ درصدی به کمتر از ۴ درصد سقوط کرده، با خسارتی روزانه تا ۱۲۰ میلیون دلاری و تهدید معیشت ۱۰ میلیون نفری که به اینترنت وابسته‌اند، روبه‌روست. قطعی و اختلال‌های مکرر، نه تنها اعتماد سرمایه‌گذاران و نیروی متخصص را تخریب کرده، بلکه دسترسی را به امتیازی طبقاتی بدل ساخته: برخی از اینترنت پایدارتر و «سفیدتر» بهره می‌برند و بقیه پشت دیوار فیلترینگ، وی‌پی‌ان‌های پرهزینه و هراس از خاموشی ناگهانی رها می‌شوند. این وضعیت، مالیاتی پنهان بر بخش مولد تحمیل می‌کند، اقتصاد رسمی را به زیرزمین می‌راند و پارادوکسی تلخ می‌آفریند: دولتی که شعار توسعه اقتصاد دانش‌بنیان می‌دهد، با دست خود زیرساخت اعتماد و پایداری آن را ویران می‌کند. نتیجه، نه فقط زیان مالی، که زوال آینده‌ای است که دیگر نمی‌توان آن را با شعار ساخت.

اینترنت در ایران دیگر فقط یک ابزار ارتباطی نیست؛ به‌تدریج به شاخصی برای سنجش نابرابری اجتماعی و اقتصادی تبدیل می‌شود. ایده «اینترنت طبقاتی» یا دسترسی‌های ویژه، حالا بیش از هر زمان دیگری مفهوم «آپارتاید دیجیتال» را به واقعیتی ملموس نزدیک کرده است؛ وضعیتی که در آن، بخشی از جامعه به اینترنت آزاد، خدمات ابری و ابزارهای جهانی متصل می‌ماند و بخش بزرگ‌تری در اینترنتی محدود، کند و کنترل‌شده گرفتار می‌شود. این شکاف تنها به کیفیت اتصال مربوط نیست، بلکه به تفاوت در دسترسی به فرصت، دانش، بازار کار و حتی روایت واقعیت گره خورده است. در شرایطی که اقتصاد دیجیتال به بخش مهمی از معیشت و آینده شغلی میلیون‌ها ایرانی تبدیل شده، محدودسازی اینترنت می‌تواند فراتر از یک سیاست ارتباطی، به عاملی برای تعمیق مهاجرت نخبگان، فرسایش اعتماد عمومی و عقب‌ماندگی فناورانه کشور تبدیل شود؛ مسیری که بسیاری آن را تهدیدی جدی برای آینده توسعه ایران می‌دانند.