مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
جهان در حال گذار از نظم تکقطبی و هژمونی غرب به نظمی چندمرکزی، چندنظمی و منطقهای است؛ روندی که با پراکندگی قدرت، افول جهانیشدن و افزایش استقلال قدرتهای نوظهور شتاب گرفته است. در این الگو، مناطق نقش بیشتری در تأمین امنیت و تنظیم تجارت خواهند داشت، اما برای جلوگیری از پراکندگی بیش از حد، به هماهنگی جهانی نیاز است. «نظام کنسرتی» میتواند میان قدرتهای بزرگ و نهادهای منطقهای توازن ایجاد کرده و از بازگشت حوزههای نفوذ مبتنی بر سلطه جلوگیری کند.
روایت آمریکا و ایران درباره وضعیت تردد نفتکشها در تنگه هرمز تفاوت چشمگیری دارد؛ واشنگتن از بازگشت حجم عبور نفت به سطح عادی سخن میگوید، در حالی که دادههای ردیابی مستقل ارقام بسیار پایینتری را نشان میدهند. خاموشی فرستندهها، اختلال ارتباطی، مخابره موقعیتهای جعلی و انتقال مخفیانه محمولهها، سنجش دقیق را دشوار کرده است. با این حال، کاهش تردد نفتکشها، افزایش شدید هزینه بیمه و رشد قیمت نفت نشان میدهد بحران هرمز همچنان بر بازار انرژی فشار وارد میکند.
تقابل ایران و آمریکا ریشه در انقلاب اسلامی و اختلافات عمیق سیاسی و راهبردی دارد و مسئله هستهای تنها یکی از ابعاد آن است. چهار دهه تقابل غیرمستقیم، شکلگیری محور مقاومت و تحولات منطقهای سرانجام به جنگ مستقیم انجامید. با وجود برتری گسترده نظامی آمریکا، ایران توانسته با تکیه بر موشکها، پهپادها و اهرمهای منطقهای مقاومت کند و آمریکا و اسرائیل را با بنبست مواجه سازد. تشدید حملات به نیروهای آمریکایی و افزایش فشار بر هرمز، اکنون جنگ را به مرحلهای تعیینکننده نزدیک کرده است.
چین و آمریکا با وجود رقابت راهبردی، در تلاش برای حفظ نوعی ثبات نسبی در روابط هستند؛ اما تحریمهای واشنگتن علیه ایران میتواند این چارچوب را تحت فشار قرار دهد. پکن ایران را شریکی اقتصادی، امنیتی و راهبردی میداند و تحریمهای یکجانبه آمریکا را الزامآور نمیشمارد. با این حال، وابستگی گسترده چین به بازار آمریکا، هزینههای حمایت از تهران را افزایش میدهد. بنابراین، پکن ناچار است میان حفظ روابط با ایران، مقابله با فشار واشنگتن و حفاظت از منافع اقتصادی خود توازن برقرار کند.
جهان پس از جنگ سرد که قرار بود به سوی نظمی مبتنی بر قواعد، همکاری و نهادهای بینالمللی حرکت کند، اکنون با افول همان قواعد روبهروست. تغییر توازن قدرت، دلسردی آمریکا، رقابت چین و روسیه، گسترش حمایتگرایی، تضعیف حقوق بینالملل و افزایش منازعات سرزمینی، نظم پیشین را فرسوده کرده است. در نتیجه، جهان بهسوی نظمی چندمرکزی و شبیه عصر نوامپراتوری حرکت میکند.
ترامپ که پس از تجاوز غیرقانونی علیه ایران با کمبود منابع تسلیحاتی به ویژه موشکهای رهگیر مواجه است، بلوف جدیدی را درباره تسلیحات لیزری نوین آمریکا رسانهای کرد.
اصرار واشنگتن بر ادامه سیاست فشار علیه ایران، علاوه بر هزینههای نظامی و اقتصادی، به تضعیف تدریجی نفوذ ژئوپلیتیکی آمریکا در خاورمیانه انجامیده است. دو روایت، شکست آمریکا را ناشی از نبود آمادگی جنگی یا دستکم گرفتن توان ایران میدانند، اما ریشه بحران عمیقتر است. تجربه عراق، بیاعتمادی متحدان و افزایش استقلال کشورهای منطقه نشان میدهد خاورمیانه دیگر تحت سلطه انحصاری آمریکا نیست. همزمان، فرسایش اسرائیل و گسترش روابط منطقه با قدرتهایی مانند چین، الگوی قدیمی سلطه واشنگتن را با چالش جدی مواجه کرده است.