برچسب دوراهی

۲ سال و اندی پیش «حسن روحانی» در بحبوحه رقابت های انتخاباتی در دانشگاه تهران گفت: «دانشگاه پادگان نیست». او اینک و در سومین سال ریاست جمهوری اش به زبان دیگر همان حرف را تکرار می کند: «در دانشگاه ها فضای امن می خواهیم نه فضای امنیتی». براستی وجود فضای امنیتی و بسته در محیط های علمی چه آسیب هایی دارد؟
به گزارش شفقنا به نقل از ایرنا، حضور رییس جمهوری در دانشگاه شریف و سخنرانی در جمع دانشجویان در روز دوشنبه شانزدهم آذر ماه چنان شور و نشاطی به فضای دانشگاه بخشید که در ذهن ناظران، دوره طلایی فعالیت های دانشجویی در سال های ۷۶ تا ۸۴ را زنده کرد؛ دوره ای که جنبش دانشجویی اوج بالندگی و کنشگری را تجربه می کرد و هرگز فکر نمی کرد در سال های آتی محدودیت های شدید آنها را به رکود و انزوا بکشاند.
اعمال سیاست هایی چون تعلیق و تعطیل برخی تشکل های دانشجویی، محدودیت در برگزاری برنامه ها و انتشار نشریه ها، بازنشسته کردن بسیاری از استادان کهنه کار، اخراج و ستاره دار کردن تعدادی از دانشجویان با سبقه فعالیت های سیاسی و … در دوره دولت های نهم و دهم، چنان فضای امنیتی و بسته ای بر دانشگاه ها حاکم کرد که گویی دانشگاه مرده است.
شعارهای انتخاباتی و وعده های جریان اعتدال گرا در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ اما بارقه هایی از امید رادر دل دانشجویان زنده کرد. روحانی از همان ابتدا از زدودن جو امنیتی حاکم بر دانشگاه ها گفت و بررسی عملکرد دولت طی ۲ سال گذشته نشان از باور عملی او و همکارانش به این شعار دارد. به رغم اینکه مخالفان بر سر راه سیاست های دانشگاهی روحانی سنگ اندازی می کنند، اما او هنوز هم از رفع فضای امنیتی حاکم بر دانشگاه می گوید و برای تحققش تلاش می کند. هرچند همانطور که خود او نیز معتقد است، هنوز تا وضعیت مطلوب فاصله زیاد است
در خصوص اهمیت رفع فضای امنیتی و در مقابل ایجاد فضای امن و آزاد در دانشگاه ها، چند نکته لازم به یادآوری است:
۱-برخی که منافع خود را در آزادی فعالیت های سیاسی قشر دانشجو نمی دانند-چون از اساس در میان دانشجویان طرفدار چندانی ندارند-بر این باورند که تنها، تحصیل علم در دانشگاه اصالت دارد و دیگر حوزه های فعالیت همچون فعالیت های اجتماعی- سیاسی، فرعی و غیر ضروری هستند. این در حالی است که دانشگاه در تاریخ چند صد ساله خود در جهان، در کنار وظایف و کارکردهای علمی خود، همواره مکانی برای پیدا کردن دیدگاه، کسب مهارت های زندگی جمعی و کنشگری اجتماعی و سیاسی بوده است. به عبارتی دانشگاه نهادی است که کارویژه های متفاوتی دارد و به لحاظ ماهوی زمانی به هویت واقعی خود نزدیک می شود که همه این کارویژه ها را در توازن با یکدیگر عملیاتی کند و در کنار ایجاد توسعه علمی، پیش قراول توسعه اجتماعی و سیاسی نیز باشد.
۲- زمانی کارویژه دانشگاه ها در عرصه های مختلف توسعه علمی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی عملیاتی می شود که دانشجویان و استادان به عنوان کنشگرانی نخبه بتوانند در فضایی امن و آرام به تولید فکر و اندیشه و تبادل نظر بپردازند. این در حالی است که فضای امنیتی آفت خردورزی است.
غلبه نگاه امنیتی از یک سو موجب شکل نگرفتن بحث های چالشی علمی-بویژه در رشته های علوم انسانی-میان دانشجویان و استادان می شود و تولید فکر و اندیشه را با رکود مواجه می کند و از سوی دیگر هزینه فعالیت های سیاسی و اجتماعی را افزایش می دهد و با نهادینه کردن ترس میان دانشجویان و خانواده هایشان، انگیزه کنشگری سیاسی و اجتماعی را از آنان می گیرد. مجموع این تغییرات موجب کمرنگ شدن نقش پیش قراولی دانشگاه در تحولات علمی، سیاسی و اجتماعی می شود؛ مساله ای که در بلند مدت به ضرر جامعه تمام می شود.
۳- امنیتی کردن فضای دانشگاه ها با توصیه های چندباره رهبری در مورد راه اندازی کرسی های آزاداندیشی در دانشگاه ها و ایجاد فضای باز علمی در تضاد است. رهبر انقلاب در دیدار با جمعی از نخبگان و برگزیدگان علمی کشور در مهرماه سال ۱۳۹۰ به طور آشکار از روند برگزاری کرسی های آزاداندیشی ابراز نارضایتی کردند و گفتند: «فکر کنید، بگویید، بنویسید، در مجامعِ خودتان منعکس کنید، آن کرسی ها آزاداندیشی را که من ۱۰۰ بار ـ با کم و زیادش ـ تأکید کرده ام راه بیندازید و این ها را هی آنجا بگویید. این می شود یک فضا. وقتی یک فضای گفتمانی به وجود آمد، همه در آن فضا فکر می کنند، همه در آن فضا جهت گیری پیدا می کنند، همه در آن فضا کار می کنند.»
بی تردید هدف مورد نظر رهبری با حاکم شدن فضایی امن و آرام برای طرح دیدگاه های مختلف تحقق می یابد. نقش بی بدیل دانشجویان در الهام بخشی و جریان آفرینی در پیروزی انقلاب اسلامی، در شرایط کنونی هم باید در پاسداری از ارزش های انقلاب اسلامی بویژه مساله استبدادستیزی و عدالت خواهی تداوم یابد. محدود کردن فضای فعالیت تشکل های دانشجویی به عنوان مهمترین ابزار کنشگری این قشرهای تاثیرگذار، در واقع خیانت به آرمان های انقلاب اسلامی است.
۴- در فضایی که دولت تلاش می کند فضای امنیتی حاکم بر دانشگاه ها را تعدیل کند-و در این امر تا اندازه زیادی موفق بوده است-اما گروه های خاص همچنان با اهرم های فشار غیرقانونی خود به دنبال تداوم جو پلیسی در دانشگاه ها هستند.
زدودن نگاه امنیتی از چهره دانشگاه ها، این نهاد علمی و اجتماعی را از سیاست زدگی و نیز رکود مصون نگه می دارد. امنیتی کردن فضایی که کارویژه هایش تنها در سایه امنیت و آرامش تحقق پیدا می کند، حاصلی جز یاس و دلسردی جوانانی نخواهد داشت که زمام آبادانی کشور را در دست دارند. بر این اساس شایسته است که بگذاریم دانشگاه ها با غلبه فضای تضارب آرا و آزاداندیشی هم به رشد علمی برسند و هم کارویژه های آگاهی و آگاهی بحشی خود در عرصه های گوناگون اعم از سیاسی و اجتماعی را به انجام برسانند.