مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
پرفسور پوپ که در کنار رودخانه زایندهرود اصفهان خاکسپاری شد، در زمان حیاتش به جهانیان اعلام کرد: «دو هزار سال است که دنیای متمدن جدید، قریحه ایران را در زیبایی و خلق زیباییها ستوده است. معماری و نقاشی هند شمالی، زیر نظر صنعتگران ایران پدید آمد، و هیچ کشوری نیست که از هنر و صنعت ایران متأثر نشده باشد
این روزهایی که آذرماه آغاز شده و سالروز تولد اصفهان است، یکی از بهترین کارهایی که میتوان انجام داد، مطالعه درباره این جهانشهر است. مهمترین کتابها درباره اصفهان نوشته حمزه اصفهانی در قرن دوم هجری قمری است.
جلالالدین همایی علاوه بر اینکه بر جامعه ادبی و ادبیات ایران منتی عظیم دارد، اصفهانشناسی را نیز مرهون کوششها و زحمات خود کرده است. در این مقاله ما به آخرین اثر چاپشده او در حوزه اصفهانشناسی یعنی کتاب «جغرافیای اصفهان» او میپردازیم و از دریچه آن کتاب، نگاهی ژرفتر به مؤلف ارجمندش میافکنیم. جلالالدین همایی از عاشقان اصفهان بود. از سال فوت او (1359) تا به امروز هر ساله شخصیت وجودی او گستردهتر شده و ارزش علمی و وسعت دانش او بر همگان آشکارتر میشود. یک دلیل آنکه وقتی فوت کرد، نتوانست گنجینه دستنوشتهها و تحقیقات خود راجع به اصفهان را به چاپ برساند و بدین خاطر دختر او، ماهدخت بانو همایی در طی این چهل سال، با کوشش قابلتقدیر دستنوشتههای پدر را تنظیم کرد و به چاپخانه سپرد و حدود ده جلد کتاب ایشان تحت نام کلی «تاریخ اصفهان» را انتشار داد.
درباره تاریخ تئاتر اصفهان تاکنون چند کتاب منتشرشده است. پرویز ممنون و ناصر کوشان دراینباره قلمزده و آثاری منتشر کردهاند؛ اما در مورد سینما در اصفهان کسی تاکنون سخن درخوری نگفته بود. یک دلیل آنکه اصفهان منشأ سبک تئاتر کمدی انتقادی و در سراسر کشور در این رشته زبانزد بود؛ اما در سینما در مقابل تهران چندان حرفی برای گفتن نداشت. هنرپیشگانی نیز اگر بر خواسته بودند، خیلی زود راهی تهران و در آنجا شکوفا شده بودند؛ اما اینهمه رابطه اصفهان و سینما نیست. ورود سینما به اصفهان هم برای خود داستانی دارد. فیلمهایی که به نمایش میگذاشتند. رشد و گسترش سینماها، تماشاگران سینما و طبقه اجتماعی آنها، تأثیری که این سالنهای بزرگ بر شهرسازی و معماری شهری اصفهان بر جای گذاشتند.
در میان آثار متعددی که جلالالدین همایی نگاشته است، کتاب سه جلدی «تاریخ رجال و دانشمندان» بیش از باقی آثار منعکسکننده روزگار و شخصیت خود مؤلف است. این کتاب حاوی زندگینامه صدها تن از شخصیتهای اصفهانی است؛ از روزگار آدم ابوالبشر تا زمان زندگی مؤلف. با این حال از آنجا که مؤلف به مردان و زنان روزگار خویش نیز پرداخته و در این میان با بسیاری از آنها ارتباط، دوستی و همدرسی داشته است، بنابراین در آیینه زندگینامههایی که بیان کرده میتوان فضای عمومی و جامعی از حیات فکری و روزگارش را ترسیم نمود. در یک قانون کلی باید اذعان کنیم که «زندگی در زندگینامهها جاری است» ما در این مقاله به بهانه معرفی این کتاب ارجمند که توسط انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سال 1396 و در دو هزار صفحه به چاپ رسیده است، به کاوش پرداخته و میکوشیم برشهایی از این زندگی و زمانه را از دل آن بیرون آوریم.
بیش از 50 سال قبل و از بخت خوب یک جوان آذری خوشذوق با تحصیلات عالیِ بهروز در آلمان و تجربههای منحصربهفرد جهانگردی در آن زمان، اصفهان را برای ماندن و همیشهماندن انتخاب کرد تا روزهای تازهای را در سرنوشت شهری ثبت کند که حالا موطن اوست. در اواسط دهه چهل، رشته جغرافیا بهتازگی از تاریخ در دانشگاه اصفهان تفکیکشده بود و دکتر جوان مؤسس، مدیر، استاد و همهکاره این رشته تازهتأسیس در دانشگاه شد؛ البته سنگینی مسئولیت و یکهبودن در انجام آن نهتنها او را ناامید نکرد که به تلاشی شبانهروزی برای تأسیس گروه جغرافی و هر چه قویترشدنش منجر شد.گروه جغرافیا خیلی زود جان گرفت و کلاسهای پرشور استاد، دانشجویان را روزبهروز افزون کرد.
«اگر بهشت عدن در زمين خواهد بود، به زمين اصفهان باشد و گر بر آسمان است، برابر اصفهان است؛ به هرحال اصفهان نمودار بهشت است.» سخن را با این جملات یکی از فضلای اصفهان در کتاب راحهالصدور اثر محمد راوندی (۵۹۹ق.) آغاز میکنم که آقای حشمتالله انتخابی همواره در آغاز سخنانش در همایشها یا گردهماییها نقل میکند و نشانهای از عشق فزاینده او به اصفهان است.
محمدحسن خان جابریانصاری را شاید بتوان پیشتاز کسانی دانست که درباره اصفهان کتاب نوشتهاند و تاریخ این شهر را بهصورت مدونتری بیان کردهاند. کتاب «تاریخ اصفهان» اثر ماندگار از اوست؛ کاری که بهنوعی سرآغاز بود و برای بسیاری از فعالیتهای تاریخی بعدی، انگیزه بهحساب آمد.