تنش آبی در ۵۸ شهر
بررسی آمار شبکه ایستگاههای مبنای وزارت نیرو نشان میدهد وضعیت بارش در مقیاس کشوری در محدوده نرمال قرار دارد، اما کارشناسان تأکید میکنند این شاخص نباید به برداشتهای خوشبینانه منجر شود، زیرا توزیع مکانی بارشها در کشور یکنواخت نبوده و همچنان بخش قابل توجهی از مناطق با کمبارشی مواجه هستند.
آنطور که مدیرکل دفتر اطلاعات و دادههای آب کشور گفته است در حال حاضر ۱۲ استان کشور در شرایط زیرنرمال قرار دارند و مدیریت تنش شرب برای جمعیتی بالغ بر ۳۴ میلیون نفر در ۵۸ شهر، یکی از مهمترین اولویتهای بخش آب به شمار میرود. تداوم کمبارشی در این استانها میتواند به کاهش تولید آب در ماههای آینده، افت روانابهای سطحی، کاهش ورودی سدها و افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی منجر شود و در نهایت تأمین آب در بخشهای مختلف مصرف را با چالش مواجه کند.
در همین حال، آخرین آمار وضعیت مخازن سدهای کشور تا تاریخ ۲۷ تیرماه نشان میدهد ۶۲ درصد ظرفیت مخازن پر شده و ۹ سد مهم کشور کمتر از ۲۰ درصد حجم ذخیره دارند. همچنین از ابتدای مهرماه تا ۲۷ تیرماه، میزان ورودی آب به مخازن سدها به ۴۵.۴۰ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۵ درصد افزایش داشته است. حجم آب موجود در مخازن نیز با ثبت رقم ۳۱.۹۳ میلیارد مترمکعب، در مقایسه با ۲۳.۱۴ میلیارد مترمکعب سال گذشته، رشد ۳۸ درصدی را نشان میدهد.
مطالعات نشان میدهد صرفهجویی ۱۵ تا ۲۰ درصدی در مصرف آب توسط خانوارها میتواند شرایط آبرسانی را در بسیاری از شهرهای دارای تنش آبی به وضعیت پایدار بازگرداند. از این رو، مدیریت مصرف آب تنها یک توصیه نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ پایداری تأمین آب در کشور محسوب میشود.
با این حال، عبور از بحران آب تنها با اجرای پروژههای عمرانی و توسعه زیرساختها امکانپذیر نیست. تداوم این چالش، نیازمند تقویت حکمرانی آب، مدیریت علمی منابع، بازنگری در شیوه تخصیص آب، کاهش هدررفت در شبکههای توزیع شهری و کشاورزی و اجرای برنامههای مؤثر برای سازگاری با کمآبی است. در کنار این اقدامات، توسعه بازچرخانی آب، اصلاح الگوی کشت و سرمایهگذاری هدفمند باید در اولویت سیاستگذاری قرار گیرد.
همزمان، مشارکت مردم در مدیریت مصرف، بهویژه در فصل تابستان و دورههای اوج مصرف، نقشی تعیینکننده در کاهش فشار بر منابع آبی دارد. تحقق این هدف نیز مستلزم فرهنگسازی، آموزش، اطلاعرسانی شفاف درباره وضعیت منابع آب و جلب اعتماد عمومی است. مدیریت پایدار منابع آب زمانی محقق خواهد شد که سیاستگذاری، سرمایهگذاری و مشارکت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گیرند و آب بهعنوان یکی از مهمترین اولویتهای ملی در تصمیمگیریها و الگوی مصرف مورد توجه قرار گیرد.