مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
یک پژوهش نشان داده که در بعضی آزمایشها، مدلهای زبانی هنگام مواجهه با لحن تند و حتی توهینآمیز، پاسخهای دقیقتری تولید کردهاند، نتیجهای عجیب که نشان میدهد رابطه انسان و AI فقط به محتوای سوال وابسته نیست، بلکه لحن و سبک گفتوگو نیز میتواند رفتار مدل را تغییر دهد.
اگر روزی هزاران هوش مصنوعی بتوانند مثل انسانها کار کنند، دوست پیدا کنند، خرید کنند، دعوا کنند، شایعه پخش کنند و حتی از طوفان فرار کنند، چه تصویری از جامعه به دست میآید؟ مقاله AgentSociety تلاش کرده به همین سوال پاسخ دهد، پژوهشی که در آن بیش از ۱۰ هزار عامل مبتنی بر مدلهای زبانی در یک شهر شبیهسازیشده کنار هم زندگی میکنند و رفتاری از خود نشان میدهند که گاهی به شکل عجیبی به الگوهای واقعی جامعه انسانی نزدیک میشود.
مارتین اسکورسیزی، فیلمساز افسانهای هالیوود، به یکی از چهرههای مطرحی تبدیل شده که در بحبوحه بحثهای داغ درباره هوش مصنوعی در صنعت سینما، آشکارا از این فناوری حمایت کرده است. او از یک ابزار هوش مصنوعی برای طراحی استوریبورد استفاده کرده و گفته این فناوری در مرحله پیشتولید فیلمها «آزادی خلاقانه» بیشتری در اختیارش قرار داده است.
عرضه نسخه عمومی مدل میتوس (Mythos) از سوی انتروپیک، بار دیگر نگرانی سرمایهگذاران درباره آینده شرکتهای نرمافزاری را زنده کرد. این شرکت نسخه عمومی مدل جدید خود را با نام Claude Fable 5 منتشر کرده. مدلی که به گفته انتروپیک، قدرتمندترین مدل عمومی این شرکت تا امروز است اما قابلیتهای حساس آن در حوزه امنیت سایبری با محدودیت عرضه شده است.
تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد توسعه هوش مصنوعی نه از یک مسیر واحد، که طبق مزیتها و ظرفیتهای هر کشور شکل میگیرد. کارشناسان معتقدند ایران قبل از هرچیز باید جایگاه خود در زنجیره ارزش هوش مصنوعی را مشخص کند و در این مسیر، حکمران و سیاستگذار نقش تسهیلگر دارند و نه مانعی که توسعه را در پیچوخم بروکراسی متوقف کند.
تجربه اوکراین و رشد پنج درصدی اقتصاد دیجیتال این کشور در سه سال ابتدایی جنگ نشان داد، در شرایط جنگی نیز فناوریهای نوین میتوانند به ابزاری برای حفظ پایداری اقتصادی تبدیل شوند. کارشناسان حوزه هوش مصنوعی معتقدند توسعه این فناوری در ایران بیش از هر چیز به تغییر نگاه سیاستگذاران و رفع چالشهای زیرساختی از جمله تامین انرژی، مراکز داده و دسترسی به منابع پردازشی وابسته است.
فناوری هوش مصنوعی که تا پیش از این محدود و پراکنده در عرصههای ورزشی مشاهده میشد اکنون تمام قامت در جام جهانی ۲۰۲۶ نقشآفرینی میکند. از طرح ««Football AI Pro» فیفا گرفته تا توپ سنسوردار، ارائه تحلیل تاکتیکی، ساخت آواتار و مدیریت فضای ذهنی بازیکنان از طریق پایش محتواهای آزاردهنده همگی نمونههایی از ورود جدی، عمیق و غیرقابل انکار هوش مصنوعی در لایههای مختلف فوتبال است.
رشد هوش مصنوعی با یک عدد کلیدی توضیح داده میشود که نشان میدهد هوش مصنوعی مولد تنها در سه سال به حدود ۵۳ درصد پذیرش جمعیتی رسیده است. سرعتی که در سالهای آغازین، از مسیر پذیرش کامپیوتر شخصی و اینترنت جلوتر بوده است.